مهارت مشاهده در آموزش علوم تجربي

مقدمه يكي از ويژگي‌هاي بارز انسان «كنجكاوي» است كه از دوران كودكي تا پايان عمر، هموراه او را به «دانستن» و كشف حقايق و پرده‌برداري از مجهولات سوق مي‌دهد. اين نيروي دروني، فعاليت انسان را براي كسب «علم» و گريز از «جهل» افزايش مي‌دهد. انسان، براي كشف و شناخت اسرار جهان مادي، عمدتاً از ابزارهاي حسي خود استفاده مي‌كند. به همين دليل نقش «تجربه» در اين علم، بسيار اساسي و تكيه بر آن بسيار ضروري است. بهمين دليل است كه انسان براي توسعة شناخت جهان مادي، به ساخت دستگاههاي گوناگون، اقدام نموده است. درس علوم تجربي كه يكي از دروس اصلي دوره‌هاي ابتدايي و راهنمايي تحصيلي است و زير شاخه‌هاي آن در رشته‌هاي علوم تجربي و رياضي متوسطه استفاده مي‌شود به نوبة خود بايد بتواند: 1ـ به نيازهاي فطري دانش‌آموزان در زمينة شناخت محيط اطراف خود پاسخ دهد و به آنان در پي بردن به شگفتي‌هاي جهان خلقت كمك كند و معرفت آنان را نسبت به خالق جهان افزايش دهد. 2ـ آنها را با دانش و بينش مورد نياز زندگي حال و آينده آشنا سازد و باعث توسعة سواد علمي فناورانه (تكنولوژيك) در آنها شود. اهداف علوم تجربي را در مقاطع تحصيلي (ابتدايي، راهنمايي، متوسطه) مي‌توان در سه حيطة اصلي و اساسي (دانشي، مهارتي، نگرشي) در نظر گرفت كه سعي مي‌شود به (مهارت مشاهد )كه از اساسي‌ترين مهارت يادگيري است اشاره شود. .مهارت مشاهده انسان تا چيزي را مشاهده نكند كنجكاو نمي‌شود، برخي از مشاهده‌ها به طور اتفاقي ما را به تفكر وا مي‌دارند و بعضي ديگر حالت گذرا دارند" توانائيهاي مشاهده را مي‌توان آموخت و انها را مي‌توان راهنمايي كرد و آموزش داد كه مشاهدة هدف‌داري انجام دهند و درست مانند كارگاهي عمل كنند كه به دنبال نشانه‌ها و ردپاهاست تا بتواند جزئيات موضوع و حادثه را كشف كند بنابراين توانايي مشاهدة دقيق، اساسي‌ترين مهارت در فرآيند آموزيش علوم تجربي است. مشاهده فرآيندي است كه با بكار بستن حواس، به پديده‌هاي محيط اطراف خود با دقت توجه مي‌كنيم و سعي مي‌كنيم از جزئيات آنها بيشتر آگاه شويم. از ديدگاه اتخاذ تصميمات آموزشي و يا اداري، مشاهده فرآيند منظم نظارت و ثبت رفتار به منظور اخذ تصميمات آموزشي يا اداري و ديگر خدمات مربوط به فراگيري است. مهمترين نوع اعمالي كه نشان دهندة مشاهد‌ة عملي هستند عبارتند از: 1ـ استفاده از چند حس 2ـ توجه به جزئيات مربوط به جسم و محيط پيرامون آن 3ـ مشخص كردن شباهتها و تفاوتها 4ـ تشخيص رخ دادن وقايع 5ـ استفاده از وسايل كمكي حواس براي پي بردن به جزئيات در ابتداي اكثر فصلها و بخشهاي( يا هر واحد يادگيري )كتب مقاطع مختلف تخصيلي بخش ورودي با تصوير يا عكسي تحت عنوان، تصوير عنواني، واحد يادگيري طراحي شده است. در صورتي كه از فراگيران بخواهيم در مورد اين تصاوير يا عكس‌ها هر چه را مشاهده مي‌كنند، بصورت شفاهي يا كتبي بيان كنند، با نظرات و ايده‌هايي مواجه مي‌شويم كه به دليل تحربيات قبلي‌شان ممكن است با يكديگر متفاوت باشند. بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه پرورش مهارت مشاهده و تشكيل مفاهيم در ذهن " متناسب با آموزشها و تجربيات قبلي‌شان" با هم در ارتباط هستند و اين سبب مي‌شود كه فراگيران آگاهانه در جستجوي اطلاعاتي باشند كه بر دانش آنان مي‌افزايد. براي مثال: در ابتداي فصل (1) كتاب فيزيك سال اول دبيرستان (چاپ 85) عكسي (كورة خورشيدي) طراحي شده است، هنگاميكه از فراگيران سال اول دبيرستان پرسيده مي‌شود كه با مشاهدة دقيق اين عكس، نظرات خود را بيان كنيد. با جوابهاي زير مواجه مي‌شويم. ـ عكس يك ساختمان بزرگ و بلند است كه يك ساختمان كوچك ديگر مقابل آن قرار دارد. ـ عكس يك ساختمان بلند است كه پنجره‌هاي نماي بيروني آن شيشه‌اي است و عكس آسمان يا آب استخر مقابل آن در آن افتاده است. ـ عكس ساختماني است كه نماي بيروني آن آينه‌كاري شده است. ـ عكس ساختماني است نماي بيروني آن فرو رفته است و از آينه مقعر ساخته شده است. ـ و جوابهايي مشابه جوابهاي فوق اما درصد بسيار اندكي از آنها به جملة ابتداي فصل (انرژي و شما) و يا جملة زير عكس (آيا مي‌دانيد، چگونه مي‌توان انرژي تابشي خورشيد را مهار كرد؟) توجه مي‌كنند و با دقت در مفهوم اين جملات به پيش‌بيني اينكه چگونه مي‌توان انرژي نورخورشيد را مهار كرد و يا چگونه مي‌توان با استفاده از تعداد زيادي آينة مقعر نور خورشيد را در نقطه‌اي متمركز نمود. و از تبديل انرژي تابشي نورخورشيد به انرژي گرمايي يا ساير انرژيها بتوان در مصارف خانگي، صنعتي، مخابرات و… استفاده نمود. با دقت در جوابهاي ارائه شده (مهارت تفسير بعد از عمل مشاهده) توسط فراگيران مي‌توان پي برد: ـ مشاهدات اكثراً بصورت كلي و به جزئيات كمتر توجه شده است. ـ توانايي، انجام مهارتهاي تفسير، پيش‌بيني، فرضيه‌سازي و در نتيجه جمع‌بندي و ارائةنظر متناسب با تجربيات قبلي (آموزشهايي كه پيرامون كاربرد انرژي تابشي خورشيد در مقطع راهنمايي و ابتدايي) سب كرده‌اند، بصورت مناسب و منطقي انجام نشده است. در كتب علوم تجربي مقطع ابتدايي (بخصوص كتاب علوم تجربي پاية اول) بر آموزش مهارت مشاهده تأكيد فراوان شده است در ابتداي اين كتاب و متاب راهنماي تدريس معلم پايه اول علوم تجربي مقطع راهنمايي با ارائه و توضيح مفهوم مهارتهاي (مشاهده، طبقه‌بندي، اندازه‌گيري، برقراري ارتباط، تفسير كردن، پيش‌بيني، جمع‌آوري اطلاعات، فرضيه‌سازي، طراحي تحقيق و آزمايش كردن) سعي شده است به اهميت آموزش اين مهارتها، بصورت علمي و نهادينه كردن آنها در فراگيران توسط معلمان علوم تجربي تأكيد فراوان نمايد. انتظار مي‌رود كه با ارائة آموزشهاي صحيح و علمي مهارتهاي يادگيري و چگونگي بكارگيري و ارزشيابي آنها، براي معلماني كه در مقاطع مختلف تحصيلي بخصوص در پاية اول ابتدايي فعاليت دارند، بتوان فراگيراني تربيت نمود كه با نهادينه كردن اين مهارتها در آنها خود به تدريج به توليد مفهوم و يادگيري عميق‌تر دست يابند و زمينة دست‌يابي آنها به سواد علمي فناورانه و پيشرفت بيشتر در اهداف و آرمانهايي كه در پيش دارند، نائل شوند. منابع: 1ـ جزوه درسي روش تدريس علوم تجربي (نويسنده مقاله) 2ـ نگرشي نو بر آموزش علوم تجربي در دورة ابتدايي، تأليف وين‌هارلن، ترجمه شاهده سعيدي 3ـ پرورش مهارت مشاهده، نويسندگان كارول‌آ، كارت رايت، و جي فيليپ كارت رايت، ترجمه ولي‌ا… نعمتي

یک تجربه موفق آموزشی ویژه درس علوم تجربی راهنمایی

یکی از موارد مهمی که اغلب ما در کلاس‌هایمان با آان روبرو هستیم این است که دانش‌آموزان در درک سوال ها با مشکل مواجه هستند و صورت مسئله را خوب نمی فهمند و شاید یک دلیل آن ، تعداد بسیار کم نمونه سوال در کتاب باشد . از این جهت اگر بعضی مواقع مسئولیت طراحی سوال را به عهده ی آن ها بگذاریم ، شاید بهتر متوجه نکات مهم کتاب شوند و از طرفی توان پاسخ گویی آن ها به انواع سوال ها بیش‌تر شود. روشی که یکی از همکاران در کلاس اجرا کرده به شرح زیر است : 1) اعضای هر گروه موظف هستند تعدادی سوال از درس قبل با توجه به متن کتاب و شیوه‌ی طرح سوال معلم ، طراحی کرده در دفتر خود بنویسند ( بدون جواب ) و همه‌ی اعضا باید پاسخ این سوال ها را بدانند. 2) از اعضای یک گروه می خواهیم تا برای پاسخ دادن آماده شوند. 3) از گروه دیگری می خواهیم که سوال هایشان را از یک گروه بپرسند .( هر کدام از اعضای گروه حداقل یک سوال ) 4) تعیین درستی یا نادرستی پاسخ گروه مقابل بر عهده ی فرد سوال کننده است و او این کار را بر اساس آموخته های خود انجام می دهد و نباید به کتابش مراجعه کند. 5) اگر احساس کردیم سوال های اصلی و کلیدی اهداف درس توسط گروه پرسش گر مطرح نشده است می توانیم ما نیز از دانش‌آموزان گروه پاسخ دهنده سوال هایی بپرسیم تا هدف ما نیز تامین شود.( البته برای این کار عجله نمی کنیم و صبر می کنیم تا گروه‌های دیگر نیز به همین شیوه سوال های خود را مطرح کنند. 6) کیفیت پرسشهای مطرح شده را ارزیابی کرده و به صورت درجات خوب ، متوسط و ضعیف آن ها را ثبت می کنیم. 7) در پایان ، بهترین گروه پرسش گر و بهترین گروه پاسخ دهنده را معرفی کرده و آن ها را مورد تشویق قرار می دهیم . گاهی می توان از سرگروه ها خواست که به کمک معاون خود ، قبل از ورود معلم به کلاس از اعضای گروه خود بپرسند و نمره ی هر یک از آن‌ها را همراه با معدل گروه به معلم تحویل دهند. فواید این روش چیست ؟ * تمام گروه ها هر جلسه ، درس را با دقت می خوانند زیرا ممکن است یا پرسش گر باشند یا پاسخ دهنده * اگر ما در هر جلسه از دو گروه بپرسیم و دو گروه نیز از آنها درس بپرسند ، در هر جلسه از چهار گروه ارزیابی بعمل آورده ایم. * به علت ثبت معدل کل گروه ، تمام اعضای گروه سعی می کنند خوب درس بخوانند و دانش‌آموزان قوی توجه بیش تری به دانش آموزان ضعیف تر گروه خود دارند و سعی می‌کنند اشکالات آنها را رفع نمایند. ( تقویت روحیه همکاری ) * معلم فقط نظارت می کند و کل پرسش و پاسخ توسط دانش آموزان انجام می گیرد. * تشکیل خزانه سوال در هر گروه ارسالی از گروه علوم تجربی استان گیلان

از تجربه‏هاي سبز آموزگاران جهان ياد بگيريم

70راه براي آموزش اثر‏بخش در 3 هفته‏ي اول سال تحصيلي

اشاره

شروع هميشه سخت و البته مهم است. شايد تفاوتي هم نداشته باشد که مديريت کلاسي پرجمعيت يا چند نفره را به عهده بگيريم. در واقع مقر فرماندهي شايد چندان مهم نباشد، تسلط بر اوضاع به‏ويژه در نقطه‏ي شروع مهم است. بررسي‏هاي پژوهشگران نشان مي‏دهد که تدريس، کنترل کلاس و برقراري ارتباط مناسب با دانش‏آموزان در سه هفته‏ي نخست شروع سال تحصيلي، سخت‏تر و مهم‏تر از هر زمان ديگري است. اين شرايط در دوره‏ي ابتدايي به مراتب سخت‏تر وپيچيده‏تر است؛ چرا که دانش‏آموزان بخشي از آموخته‏هاي سال گذشته را هم فراموش کرده‏اند و همين موضوع، در هفته‏ي نخست شروع سال تحصيلي جديد، وارد شدن به فضاي آموزش را به مراتب سخت‏تر مي‏کند. اما براي شکستن اين فضا، مرکز آموزش و تدريس دانشگاه لينکولن نبراسکاي شمالي، با بهره‏گيري از تجربه‏هاي معلمان آن ديار، 101 راه کليدي را براي شروع آموزشي موفق در سه هفته‏ي نخست شروع سال تحصيلي پيشنهاد مي‏کند. با بعضي از اين نکات آشنا مي‏شويم. البته پژوهشگران اين دانشگاه معتقدند، اجراي موفق اين راه‏ها، به شش پيش شرط اساسي زير نياز دارد.

*‏همکاري مناسب دانش‏آموزان براي ورود به فضاي درس و مدرسه پس از گذر از فضاي طولاني مدت تابستان و ورود به فضاي جديد؛

*آگاهي دانش‏آموزان به ضرورت فراگيري مفاهيم درسي در ساعت‏هاي حضور در کلاس درس؛

*ادبيات کلامي آموزگار؛

*حمايت از دانش‏آموزان سال‏هاي نخست هر دوره‏ي تحصيلي به‏ويژه ابتدايي، براي ورود به فضاي آموزش؛

*تشويق دانش‏آموزان براي درگير شدن با فضاي آموزش و پرورش؛

*ايجاد فضاي مشارکت و هم‏ياري در کلاس؛

 و اما 70 راه

1. در اولين روز شروع سال تحصيلي، فضاي کلاس را با آشنايي دانش‏آموزان با يکديگر و سپس بازي و سرگرمي شروع کنيم.

2. بازي‏هايي را انتخاب کنيم که همه‏ي بچه‏ها در آن‏ها مشارکت داشته باشند.

3. بازي‏هاي پايه‏هاي دوم و سوم ابتدايي را با هدف ياد‏آوري مفاهيم درسي سال گذشته انتخاب کنيم.

4. از وسايل کمک‏آموزشي مانند کارت‏هاي بازي و يا هر وسيله‏ي کمک آموزشي که کاربرد بازي هم داشته باشد، استفاده کنيم.

5. خودمان را کامل معرفي کنيم و کمي هم درباره‏ي خانواده‏مان براي آن‏ها صحبت کنيم. مثلا" اين که چند فرزند دارم و سن آن‏ها چه‏قدر است.

6. تلاش کنيم با گفتار ساده و صميمي به بچه‏ها نزديک شويم.

 7. با مطرح کردن موضوعي که احساس مي‏کنيم به آن علاقه دارند، ذهنشان را درگير کنيم تا زودتر وارد فضاي درس و مدرسه شوند.

8. در مقابل پاسخ‏هاي آن‏ها جبهه نگيريم و بگذاريم راحت اظهار‏نظر کنند؛ حتي اگر اظهار‏نظرشان درست به نظر نيايد.

9. سعي کنيم در اين پرسش و پاسخ‏ها، خجالت و کم‏رويي احتمالي‏شان برطرف شود.

 10. دانش‏آموزان کم‏حرف و ساکت را با پرسيدن سؤال، وارد بحث کنيم.

11. تشويق کليد موفقيت است. براي هر حرکت مثبت، آن‏ها را تشويق کنيم.

12. با انجام فعاليت‏هاي عملي آموزش را شروع کنيم.

 13. برنامه‏ها يا فعاليت‏هاي مشارکتي، بيش از فعاليت‏هاي فردي اثر‏بخش هستند.بهتر است برنامه‏هاي درسي يا هر فعاليت ديگري را به صورت گروهي برنامه‏ريزي کنيم.

14. هرچه زودتر با شرايط تحصيلي و سطح فراگيري دانش‏آموزان آشنا شويم؛ سريع‏تر مي‏توانيم الگوي آموزشي-پرورشي را انتخاب کنيم.

15. ويژگي‏هاي فردي دانش‏آموزان را بشناسيم.

 16. نحوه‏ي برقراري ارتباط رواني و کلامي با دانش‏آموزان را شناسايي کنيم.

17.زمان‏بندي را به دانش‏آموزان بياموزيم.

18. آشنايي با کتاب‏خانه‏ي مدرسه، نخستين و مهم‏ترين گام براي آشنا کردن دانش‏آموزان با کتاب و کتاب‏خواني است.

19. آن‏ها را با منابع معتبر علمي مانند دايره‏المعارف‏ها آشنا کنيم.

20. اينترنت و رايانه و طرز استفاده‏ي صحيح از آن‏ها را به تدريج و با برنامه‏ريزي به دانش‏آموزان بياموزيم؛ حتي اگر اين آموزش به‏صورت تئوري باشد.

21. آن‏چه را از آن‏ها مي‏خواهيم؛ به دقت برايشان شرح دهيم؛ انضباط در کلاس، نظم در انجام تکاليف، حضور مستامر و...

 22. شيوه‏ي برگزاري آزمون‏ها، چه کلاسي و چه آزمون‏هاي ترم را برايشان توضيح بدهيم.

23. هر چند ديگر مثل گذشته، نمره تنها ملاک سنجش دانش‏آموزان نيست، اما در اين‏باره هم با آن‏ها صحبت کنيم. اين‏که چه سهمي از تلاش آن‏ها با استفاده از عبارت‏هاي گوناگون و چه سهمي از طريق نمره ارزش‏گذاري مي‏شود؟

24. منعطف باشيم؛ با وجودي که بايد به اصول و مقررات تعيين شده پاي‏بند باشيم تا دانش‏آموزان هم به تعهداتشان به خوبي عمل کنند، اما در بعضي شرايط بايد انعطاف‏پذير باشيم.

 25. در کلاس‏هاي پرجمعيت خود دانش‏آموزان و عملکرد آن‏ها بسيار مؤثر است. بنابراين تا حد امکان زمينه را براي فعاليت تک‏تک آن‏ها فراهم کنيم.

26. قبل از برگزاري آزمون‏ها، چه کلاسي و چه امتحانات ترم، با ارائه‏ي نمونه سؤال، آن‏ها را با فضاي امتحان و نحوه‏ي برگزاري و نوع سؤال‏ها آشنا کنيم.

27. در اولين آزمون‏ها، برگه‏ها را همراه خود دانش‏آموزان تصحيح کنيم تا ترس از امتحان برطرف شود.

 28. تفاوت بين همکاري و يا انجام تکاليف به جاي دوستان و هم‏کلاسي‏ها را براي آن‏ها شرح بدهيم.

29. با وضيعت تحصيلي و خانوادگي دانش‏آموزان آشنا شويم.

30. بعضي از بچه‏ها براي همراهي با والدين، بخشي از وظايف آن‏ها مثل نگه‏داري از خواهر‏ها و برادرهاي کوچک‏تر را به عهده مي‏گيرند. درباره‏ي اين مسائل آگاه باشيم و از اين نظر هم وضيعت بچه‏ها را بررسي کنيم.

 31. بخش مهمي از موفقيت‏ فرايند آموزش و پرورش، به تمرکز دانش‏آموزان روي فعاليت‏هاي فردي بستگي دارد. تلاش کنيم تا دانش‏آموزان با برنامه‏ريزي به فعاليت‏هاي فردي بپردازند.

32. کلاس درس را با نشاط آغاز کنيم. خواندن يک سرود دسته‏جمعي، چند حرکت ساده‏ي تردستي در کلاس و کارهاي ديگري از اين دست، باعث ايجاد نشاط در دانش‏آموزان مي‏شود.

33. کلاس درس را سروقت آغاز کنيم تا در عمل بچه‏ها را به نظم عادت دهيم.

 34. نظم کلاس را حين تدريس حفظ کنيم. اين نکته به‏ويژه درباره‏ي کلاس‏هاي پرجمعيت بسيار مهم است.

35. هر روز در پايان تدريس، چند پرسش شفاهي مطرح کنيم تا به اين ترتيب ارزيابي بهتري از ميزان فراگيري دانش آموزان داشته باشیم.

36  .براي شروع تدريس، از تصوير، طرح، معما، چند پرسش خاص و يا هر شيوه‏ي ديگري که ذهن بچه‏ها را درگير مي‏کند، استفاده کنيم (توفان ذهن براي فراگيري بهتر مفاهيم).

37. پيش از شروع مبحث جديد، پرسش‏هاي دانش‏آموزان از مبحث قبلي را روي تخته‏سياه بنويسيم و بکوشيم با مشارکت بچه‏ها، پاسخ و پرسش‏ها را بيابيم.

38. تا پيش از رفع اشکالات دانش‏آموزان، مبحث جديدي را آغاز نکنيم.

 39. هر جلسه از بچه‏ها بخواهيم درس جلسه‏ي آينده را مطالعه کنند و نکاتي را که به نظرشان مبهم مي‏رسد، روي برگه‏اي بنويسند و به شما بدهند. با اين کار، هم شما با نکات مورد توجه بچه‏ها اشنا مي‏شويد و هم بچه‏ها به مطالعه‏ي مباحث درسي پيش از تدريس، عادت مي‏کنند.

40. از بچه‏ها بخواهيم هر جلسه يک خبر مهم از روزنامه يا مجله‏ي ويژه‏ي سنشان را بنويسند و همراه خود سر کلاس بياورند. روي خبر مورد نظر بحث کنيم و هر جلسه را به بحث روي يکي از موضوع‏ها اختصاص دهيم.

 41. از دانش‏آموزان بخواهيم برنامه‏ها و آرزوهاي خود را روي برگه‏اي بنويسند و يک کپي از آن را پيش خودشان نگه دارند و اصل برگه را به شما بدهند. به اين ترتيب، شما از اهداف آن‏ها آگاه مي‏شويد و آن‏ها هم اهدافشان را از ياد نمي‏برند.

42. با اجراي برنامه‏هايي مثل برگزاري جلسه‏ي بحث و گفت‏و گو ارائه‏ي مباحث درسي در کلاس و... آن‏ها را براي حضور در جمع آماده کنيم.

43. برنامه‏هاي پرورشي مانند بازديد‏ها، برنامه‏هاي فرهنگي و... را از همان روزهاي نخست شروع سال تحصيلي آغاز کنيم.

 44. اجراي برنامه‏هاي ورزشي از ديگر نيازهاي دانش‏آموزان هستند. برگزاري بازي‏ها و برنامه‏هاي ورزشي آن‏ها را از نظرجسمي و رواني آماده مي‏کند.

45. درباره‏ي فلسفه و هدف آموزش و پرورش با بچه‏ها صحبت کنيم تا همکاري و همراهي بيشتري با ما داشته باشند.

46. راه‏هاي جايگزين را به آن‏ها بياموزيم.

 47. با همکاري دانش‏آموزان در فضاي کلاس، تغييراتي ايجاد کنيم تا فضا براي آن‏ها دوست‏داشتني‏تر شود.

48. آموزگار دموکراتي باشيم. هر چند رعايت نظم ضروري است، اما در پايه‏ي ابتدايي بايد کمي آزادانه‏تر عمل کرد.

49. پژوهش و تحقيق و شيوه‏ي آن را به دانش‏آموزان سوم ابتدايي به بعد بياموزيم و کمک کنيم تا براي پژوهش‏هايشان از منابع تحقيقاتي استفاده کنند.اين کار از شروع سال تحصيلي جديد، براي بچه‏ها به عادت تبديل مي‏شود.

 50. براي فراگيري (آموزش) مفاهيم درسي هيجان ايجاد کنيم. براي اين کار کافي است در کنار تدريس، همان مفهوم درسي، فعاليت علمي، بازديد يا يک کار آزمايشگاهي ترتيب دهيم.

51. شماره تلفن محل کار والدين دانش‏آموزان را داشته باشيم.

52. دليل غيبت‏هاي آن‏ها را جويا شويم.برخي از غيبت‏ها به‏ويژه در نخستين روزهاي شروع سال تحصيلي، ممکن است به دليل ترس از مدرسه باشد.

 53. تشويق نيازي انکارناپذير براي پيشرفت تحصيلي است. اين تشويق مي‏تواند زباني، با اهداي جايزه و يا هر شکل ديگري باشد. روزهاي نخست شروع سال تحصيلي نياز دانش‏آموزان بيش‏تر از هر زمان ديگري است.

54. دانش‏آموزان بايد واکنش‏هاي مثبت و منفي ما را ببينند.اما اين واکنش‏ها، به‏ويژه واکنش‏هاي منفي، بايد تنها با تغيير لحن کلام يا چهره، بدون هر گونه توهين صورت گيرد. در روزهاي نخست سال تحصيلي، بچه‏ها بيش از هر زمان ديگري نسبت به رفتار آموزگار حساس هستند.

55. با گروه‏بندي دانش‏آموزان، فعاليت‏هاي آن‏ها را منسجم کنيم.

 56. به دانش‏آموزاني که از نظر درسي ضعيف‏اند، مسؤوليت‏هاي آموزشي محول کنيم.

57. به دانش‏آموزان فرصت بدهيم تا در همين روزهاي نخست سال تحصيلي، مهارت‏هايشان را نشان بدهند. براي اين کار به آن‏ها فرصت فعاليت بدهيم.

58. با والدين جلسات خصوصي برگزار کنيم. تأثير اين جلسات بيش از جلسه‏هاي چندين نفره‏ي اوليا و مربيان است.

 59. از همين روزهاي نخست شروع سال تحصيلي، بچه‏ها را به نوشتن عادت بدهيم. براي اين کار از آن‏ها بخواهيم هر روز حداکثر در دو تا سه خط، درباره‏ي موضوعي که دوست دارند، مطلبي بنويسند.

60. مجله‏ يا کتابي مناسب با سن دانش‏آموزان انتخاب کنيم و با قسمت‏بندي ان، هر روز بخشي از آن را همراه دانش‏آموزان در کلاس بخوانيم. اين کار مهارت خواندن را در آن‏ها تقويت مي‏کند و باعث آشنا شدن با لغت‏هاي جديد مي‏شود.

61. بازي‏هاي فکري به‏ويژه آن‏هايي که به صورت پرسش و پاسخ هستند، شروع خوبي براي تقويت حافظه‏ي دانش‏آموزان محسوب مي‏شوند.

 62. از بچه‏ها بخواهيم هر کدام عکسي از خودشان بياورند. عکس‏ها را روي مقوا بچسبانيم و مشخصات مختصري از بچه‏ها را زير آن‏ها بنويسيم. اين تابلو را در کلاس نصب کنيم تا دانش‏آموزان با يکديگر بيش‏تر آشنا شوند.

63. گروه‏ها، اعم از کار گروه‏ها و يا گروه‏هاي ورزشي و... مي‏توانند براي خود سر گروه انتخاب و کارت عضويت صادر کنند. اين کار فعاليت آن‏ها را منسجم‏تر و ارتباط آن‏ها را بيش‏تر مي‏کند. به‏عنوان آموزگار، به اين برنامه‏ريزي‏ها هويت ببخشيم و آن‏ها را هدايت کنيم.

64. در صورت نياز به تکميل آموزش برخي مفاهيم، مي‏توانيم سرعت آموزش را کند کنيم.

 65. تکليف شب، مکمل آموزش‏هاي مدرسه است، به‏شرطي که ميزان آن‏ به حدي باشد که مانع از تفريح و بازي بچه‏ها نشود.

66. از بچه‏ها بخواهيم دفترچه‏اي تهيه کنند. در هر صفحه، کارهايي را که دوست دارند در طول يک روز انجام بدهند بنويسند و روبه‏روي آن‏هايي که انجام داده‏اند، علامت بزنند. اين کار زمان‏بندي را به آن‏ها مي‏آموزد.

67. هر روز از يک دانش‏آموز بخواهيم پيش از شروع کلاس يا در پايان ساعت کلاس، داستان کوتاهي را تعريف کند. اين کار کم‏رويي روزهاي اول مدرسه را برطرف مي‏کند.

 68. خلاصه‏نويسي، يکي ديگر از برنامه‏هايي است که مي‏تواند در همين روزهاي شروع سال تحصيلي، بچه‏ها را با نوشتن و کوتاه نوشتن آشنا کند. براي اين کار در پايان هر جلسه و يا هر يک جلسه در ميان، از بچه‏ها بخواهيم چند خط درباره‏ي مطالبي که ياد گرفته‏اند، بنويسند.

69. هنگام تدريس درس‏هايي مثل رياضيات يا علوم به بچه‏ها اجازه بدهيم راه‏حل‏هاي مختلف، حتي راه‏حل‏هاي اشتباهشان را با جرئت بگويند. پس از آن، همراه همه‏ي بچه‏ها، روي راه مورد نظر بحث کنيم.

70. اگر دانش‏آموزان در پايه‏ي قبل نيز در همين مدرسه بوده‏اند، با آموزگار سال گذشته‏ي آن‏ها گفت‏و گويي داشته باشيم تا از هر نظر بهتر و زودتر با شرايط آن‏ها آشنا شويم.

 

‏