در آزمايشگاه چه نكات مهمي را بايد رعايت كنيم؟

· در آزمايشگاه چه نكات مهمي را بايد رعايت كنيم؟

1- هرگز بدون روپوش، دستكش، ماسك، عينك و ساير وسايل ايمني مناسب آزمايش نكنيم. بايد بدانيم كه براي كار با برخي مواد خاص استفاده ازتجهيزات ايمني ويژه واختصاصي لازم است. يعني بايد ازدستكش وماسك وساير وسايل مخصوص براي كار با آن مواد استفاده كنيم و تجهيزات ايمني معمولي كارآيي لازم را ندارند.
2- شيلنگ هاي آب و گاز را هرگز بدون بست استفاده نكنيم.
3- هرگز از وسايل معيوب و شكسته استفاده نكنيم. استفاده از اين وسايل مي تواند منجر به بروز خطرات جدي شود.
4- هرگزآزمايش درحال اجرارا بدون مراقبت رها نكنيم درصورت نيازاجباري به ترك محل يادرمورد آزمايشهاي نيازمند به زمان طولاني حتما توضيحاتي شامل نام آزمايش،نام آزمايشگر، ،مواد درحال واكنش واحتياطات لازم رادرمحل آزمايش دردسترس قرار دهيم.
5- هرگز ظروف حاوي مواد ومحلول ها را بدون درپوش محكم نگهداري نكنيم تا ضمن جلوگيري ازآلودگي هواي آزمايشگاه، از آلودگي نمونه ها با مواد خارجي جلوگيري شود.
6- مواد مورد استفاده را فقط به ميزان مصرف در روي ميزها نگهداري و بقيه را در محل مناسب انبار نماييم.
7- خطرات موجود در آزمايشگاه را شناسايي نماييم و روشهاي مناسب مقابله با آنها را بياموزيم.
8- محل كپسول هاي آتش نشاني را شناسايي و روش استفاده از آنها را بياموزيم.
9- قبل از كار با مواد شيميايي، ابتدا با خواص آنها آشنا شده، خطرات آنها را شناسايي نموده و روش مقابله با اين خطرات را فراگيريم.
10- با علائم و هشدارهاي ايمني آشنا شويم.
11- مسيرهاي تردد در آزمايشگاه را خالي از اشياي مزاحم نگهداريم.
12- روي ميزها را خالي از تجهيزات و مواد غير لازم نگهداريم.
13- وسايل روي ميزها را بطور مناسب و بي خطر قرار دهيم.
14- حتما به هرگونه ظرف حاوي مواد و محلولها برچسب مناسب را الصاق نماييم.
15- از هرگونه خوردن و آشاميدن در محيط آزمايشگاه پرهيز كنيد. محيط آزمايشگاه آلوده به مواد سمي و خطرناك است.
16- هنگام شستشوي ظروف و وسايل شيشه اي، ابتدا شير آب را باز نموده و منتظر يكنواخت شدن جريان آب و ثابت شدن فشار آن شويد و سپس وسايل مورد شستشو را در مسير جريان آب قرار دهيد.

 17- حتي الامكان در ساعات خلوت روز آزمايش نكنيم تا بتوانيم درصورت نياز از كمك ساير افراد استفاده نماييم.
19- مواد و محلولهاي خطرناك و آلاينده محيط زيست را در فاضلاب يا سطل زباله خالي نكنيم. اين مواد و محلول ها بايد جمع آوري و بطريق مقتضي دفع گردند.

بايد بخاطر داشته باشيم كه عدم رعايت هركدام از نكات ساده بالا مي تواند منجر به حادثه گردد. حوادثي كه شايد خيلي دور از ذهن باشند اما بعد از وقوع، فرصتي براي جبران نخواهد بود.

نظافت و نظم در آزمايشگاه

نظم و نظافت عمومي در آزمايشگاه يكي از مهمترين مظاهر ايمني در آزمايشگاه است.
آزمايشگاهي كه با پسماندهاي اضافي و وسايل غيرقابل استفاده در محيط آزمايشگاه پراكنده است، نه تنها از نظر  ظاهر سبب آشفتگي و بهم ريختگي مي شود، بلكه مي تواند عامل مهمي در ايجاد حريق و آتش سوزي باشد.
خارج كردن عوامل غيرقابل استفاده از آزمايشگاه ضمن اينكه بروز حوادث را كم مي كند، فضاي بيشتري را براي كار تحقيق و نگهداري وسايل لازم و ضروري فراهم مي سازد.
آزمايشگاه بطور مرتب بايد نظافت شده و كف آن بوسيله تي نخي كشيده شود.سطوح ميزها و صندلي ها گردگيري و ضدعفوني شود. در صورتي كه سطوح صندلي و ميزها آغشته به پسماندهاي واكنشگر شده است بايد به منظور جلوگيري از سرايت آن به ساير افراد كاملاً تميز و خشك گردد.

 خوردن و آشاميدن در آزمايشگاه

خوردن و آشاميدن در آزمايشگاه ممنوع است. همچنين نگهداري مواد غذايي در محلهايي كه مواد شيميايي خطرناك استفاده مي شود نبايد انجام شود.خوردن و آشاميدن در مكان مخصوص كه به اين منظور درنظر گرفته شده بايد انجام شود.

نكاتي كه  موقع استفاده از اين مكان تميز بايد رعايت شود :
• خارج كردن دستكش بعد از كار با مواد شيميايي و شستن دستها
• عدم انتقال وسايلي كه در آزمايشگاه استفاده مي شود به محيط تميزي كه براي خوردن و آشاميدن در نظر گرفته شده است، مانند خودكار، كتاب، دفترچه يادداشت و غيره ...
• خارج  كردن روپوش آزمايشگاه هنگام خوردن و آشاميدن

 

ادامه دارد

 

 استوانه مدرج

كاربرد: ابزاري است كه دراندازه گيري حجم مايع ها به كار مي رود

 ارلن مایر

كاربرد:از ارلن مایر معمولا برای مخلوط کردن وحتی نگه داری مایعات و یا بعنوان

 جمع کننده نیز استفاده می شود در هنگام عمل ارلن ممكن است ساده يامدرج باشد.

ازنوع مدرج آن براي برداشتن حجم معيني از مايع يا تعيين تقريبي حجم مايع

 استفاده مي شود اما نوع ساده آن براي استفاده از كارهاي گوناگون مانند

گرم كردن مايع ها  و جوشاندن محلول ها كار است.

ارلن خلا

یک نوع ارلن است که دارای یک لوله در کنار و نزدیک به نوک آن می باشد

کاربرد: برای خروج هوا (به کمک پمپ مکنده) به کار میرود افزون بر آن براي صاف كردن با خلأ و نيز تهيه مواد گازي و غيره استفاده مي شود

اسپاتول (كاردك)   

ابزار چيني يا فلزي است كه داراي 2 قسمت مي باشد، يكي دسته و ديگري تيغه.

 كه كمي پهن تر است. كاربرد:از اسپاتول براي نرم كردن مواد جامد و برداشتن آن استفاده مي شود. لازم است

 يادآوري كنيم كه مواد شيميايي را نبايد با دست برداشت. براي برداشتن مواد ابزاري مانند: اسپاتول، انواع قاشق هاي چيني و پلاستيكي و يا فلزي را بايد به كار برد.

آبفشان پلاستیکی  ( پیست ) :

برای نگه داشتن آب مقطر (یا محلول ها و مایعات دیگر)

براي ريختن مقدار كمي آب مقطر ويا حلال ها (مانند استن)

براي شستوشوي رسوب ها و جدار داخلي قيف در آزمايشگاه استفاده مي شود.

 -     بالن ته گرد 

- بالن ته گرد توانايي حرارت هاي بسيار بالا را دارد

براي گرم كردن وجوشاندن مايع ها به ويژه در عمل تقطير و نيز براي تهيه گاز ها كاربرد دارد

 - بالن ته پهن :

 نوعي بالن است كه براي نگه داشتن محلول ها و عمدتاً براي درست كردن آبفشان (پيست)

 شيشه اي در گذشته به كار مي رفت . بايد توجه داشت كه بالن ته صاف را نبايد روي چراغ گاز ،

گرما داد زيرا مي شكند.اين بالن توانايي حرارت هاي بسيار بالا را ندارد اما قابل ايستادن است

بالن پيمانه اي( ژوژه):

ظرفي شيشه اي با گردن باريك و دراز است كه برروي آن خطّ نشانه حلقوي وجود دارد.

گنجايش بالن حجمي باعددي كه برروي آن نوشته شده است مشخص مي شود كه

 حدّآن همان خط نشانه است.

كاربرد: بالن حجمي براي 2 منظور به كار مي رود: يكي براي رقيق كردن محلول با غلظت معين،

ديگري براي تهيه محلول هاي سنجيده يا استاندارد.

بالن تقطير (بالن با لوله جانبي - بالن وورتس 

نوعي بالن ته گرد است كه در قسمت گردن آن لوله باريك و درازي تعبيه شده است بالن تقطير                                       

 مانند بالن ته گرد است، با اين تفاوت كه در گردن آن يك لوله جانبي توخالي و باريكي                                                  

 وجود دارد كه محل خروج مواد گازي است                                                                                                        

   كاربرد: از بالن تقطير، علاوه بر تقطير مايع ها، مي توان در تهيه آب مقطر،                                                    

 تهيه اتيلن (آبگيري از الكل) تهيه گازهاي استيلن، هيدروژن، كلر، دي اكسيدگوگرد،                                                     

 دي اكسيدكربن و غيره استفاده كرد. كاربرد ويژه آن براي تقطير محلول ها ست                                                   

-بُرُس تميز كردن لوله:

جهت تميز كردن لوله آزمايش در زير شير آب آن را وارد لوله آرمايش كرده و مي چرخانيم،

حركات نبايد عمودي باشد.

بشر: بشر يا ليوان آزمايشگاهي وسيله استوانه اي شكل است كه در اندازه هاي مختلف از شيشه و يا پلاستيك ساخته مي شود

كاربرد: بشـر ممكن است ساده يا مدرج باشـد. از بشر مدرج اغلب براي برداشتن حجم معيني از مايع ها هم استفاده مي شود. از بشر مدرج يا ساده، براي برداشتن مايع ها، گرم كردن محلول ها(از جنس شيشه اي) تهيه‌ محلول، حل كردن مواد، انتقال محلول، رسوب گيري، تهيه مواد  ونيز در سنجش هاي حجمي مثلاً سنجش اسيد و باز به كار مي رود.

 بورت مدرج:

بورت: بورت وسيله اي شيشه اي به صورت لوله دراز و باريك است كه در انتهاي زيري

 آن محلي براي خارج شدن محلول وجود دارد. بورت معمولا برحسب ميلي ليتر درجه بندي و

هر ميلي ليتر نيز معمولاً خود به ده قسمت برابر تقسيم مي شود. همان طور كه در شكل

 نشان داده شده است ، بر عكس استوانه مدرج ، صفر درجه بندي آن در بالا قرار دارد.

 بورت‌ها بسیار دقیق درجه بندی شده‌اند و دقتی معادل ۰٫۰۵ میلی لیتر دارند.

كاربرد: در اندازه گيري حجم مايع ها به كار مي رود. . از آن مي توان براي برداشتن دقيق حجم معيني از مايع يا محلول نيز استفاده كرد. این وسیله برای ریختن حجم دقیقی از واکنشگر‌های مایع در آزمایشهای مثل تیتراسیون مورد استفاده قرار می‌گیرد

بوته چيني 

كاربرد: چون بوته چيني در برابر گرما مقاوم است، (تا حدودْ1200C ازآن درآزمايشگاههاي شيمي تجزيه براي خشك كردن رسوب كردن رسوب وپختن رسوب دركوره الكتريكي استفاده مي شود. وسيله اي براي گرما دادن شديد و تجزيه ( تكليس ) مواد جامد در كوره الكتريكي به ويژه در آزمايشگاه شيمي تجزيه است

پايه فلزي 

  ميله اي سخت و محكم است كه به طور قائم بر يك پايه ستبر فلزي استوار است.

براي برپا نگه داشتن بورت ، بالن ، سوار كردن دستگاه تقطير و...

از آن در آزمايشگاه استفاده مي شود.

پایه با گیره های حلقه ای :

برای نگهداشتن قیف در عمل صاف کردن به کار می رود .

 پنس بوته :

نوعی پنس فلزی است که برای گذاشتن و برداشتن بوته چینی در داخل کوره الکتریکی از آن استفاده می شود .

 پتري ديش:

كاربرد آن بعنوان ظرف مخصوص كشت ميكروبها و باكتريها در آزمايشگاهها بكار مي رود

 پنس فلزی :

براي برداشتن اجسامي كه نبايد آن ها را با دست برداشت از پنس فلزي استفاده مي كنند:مانند فلزات داغ و يا جمع آوري ذرات فلز مانند سديم برای برداشتن و گذاشتن وزنه های ترازو به کار می رود .

 پيپت حباب دار لوله شيشه اي باريكي است كه بخش مياني آن به صورت حباب نسبتاً بزرگي

 در آورده شده است. مانند بالن پيمانه اي در بالاي آن خط نشاني تعبيه شده است.

عمدتاً براي تهيه محلول هاي استاندارد و در سنجش حجمي به كار مي رود. معمولاً وارد كردن مايع به درون پيپت با عمل مكش از دهان انجام مي گيرد و از اين رو پيپت براي برداشتن محلول ها و مايعات سمي وسيله مناسبي نيست

برای برداشتن یا ریختن مقدار مشخصی از مایعها یا محلولها به ویژه در سنجشهای حجمی به کار می رود  پیپت حبابدار برای برداشتن حجمهای استاندارد مثل 1، 2، 5، 10، 25، 50 و ... میلی لیتر به کار می رود.  

پیپت مدرج : پيپت مدرج

لوله شيشه اي مدرجي كه براي برداشتن حجم معيني ازمحلول و انتقال آن به بشر،ارلن ويا لوله شيشه اي آزمايش به كار مي رود.مانند بورت لوله شيشه اي باريك مدرج اما فاقد شير است.ازآن براي برداشتن ويا ريختن حجم هاي معين و دلخواه از مايعات و محلول هايي در مقياس هاي (كم در حد چند سانتي متر مكعب) و به طور دقيق استفاده كرد. در سنجش هاي حجمي نيز به كار مي رود.

ترازو سه اهرمي:

در اين نوع ترازو به جاي قراردادن وزنه براي اندازه گيري جرم، از حركت دادن سه وزنه كه روي سه ميله مدرج قرار گرفته اند. استفاده مي شود.

توري فلزي 

نوعي توري مربعي است كه در قسمت وسط آن پوششي از

ماده نسوز ( آميانت ) وجود دارد.

كاربرد: براي جلوگيري از تماس مستقيم شعله با جسم يا ظرفي كه بالاي شعله قرار مي گيرد اين توري را روي سه پايه قرار داده سپس جسم يا ظرف مورد نظر را روي آن قرار مي دهند.

جا لوله اي:
  وسیله ای است چوبی یا فلزی که برای قرار دادن و نگهداری لوله های آزمایش

 به کار می رود

حرف های یک فلز در حال گرم شدن

 سلام سلامی به گرمی آتشی که من در روی آن دارم گرم می شوم.من و دوستم در آزمایشگاه مدرسه نمونه زندگی می کنیم وخیلی خوشحال هستیم که می توانیم به شما بچه های خوب درسی بدهیم البته معلم های مهربان به شما درس می دهند و من هم به شما ثابت می کنم آه راستی یادم رفت خودم را به شما معرفی کنم.من مس هستم و دوست من هم آهن استکه ما دو تا به وسیله ی آقای پرچ به هم وصل شده ایم و دماپا را تشکیل داده ایم.الان من دارم می دوم و نفس هم ندارم اما چاره چیست باید خودم و کارم را به شما معرفی کنم.صبر کنید کمی هم در مورد حالم بگویم تا شما بفهمید کار من چقدر سخت و مشکل است. من الان تب دارم و بسیار داغ هستم که این داغی به علت حرارتی است که دارد از زیر میدمد واین حرارت خیلی بد است به خاطر همین هم دارم می دوم تا خنک شوم ولی دوست من بگی نگی کمی حسود است نمی گذارد من بدوم به خاطر همین هم خنک که نمی شوم هیچ خسته هم  می شوم تازه مجبورم به خاطر حرارت بدوم و این آهن جلوی من را می گیرد و مجبورم خم شوم به دلیل همین خمیدگی در کمر من باعث می شود تا صبح نخوابم شما بچه ها وقتی بیمار می شوید پدر و مادرتان از شما نگهداری می کنند ولی من پدر و مادر ندارم  البته دارم ولی در کنار من نیستند آنها در آزمایشگاه جابربن حیان زندگی می کنند.

ای خدا جان چرا من دوستی مثل آهن دارم آخه من چه گناهی کردم که گیر دست چنین دوست حسودی افتادم.من که خودم نخواسته بودم والا من که دانش شما ها را ندارم و نمی دانم که چه کسی این دماپا را اختراع کرد ولی کاش من را کنار آهن نمی گذاشت.

الان من کاملا خم شده ام و برقی که روبروی من است به خاطر دویدن من و حسودی آهن قطع شده است همین الان است که من دوباره به جایم باز گردم پس به امید دیدار

                                                                             قربان تان دوست شما مس

طرح درس فیزیك در دوره ی راهنمایی

عنوان : نیروی جاذبه ی الكتریكی پایه ی تحصیلی : دوره راهنمایی تحصیلی زمان مورد نیاز برای تدریس : 3 جلسه ......... اهداف : در پایان درس دانش آموزان باید: 1- به صورت دسته جمعی و گروهی درباره ی وسایل هیجان زا ، كلمات ، جملات و عبارات كوتاهی بیان كنند. 2- درباره ی قطار هیجان شهربازی ، مطالبی را در وب سایت ها جستجو كنند. 3- درباره ی وسایل هیجان زا یك مقاله ی بدیع بنویسند. وسایل لازم : 1- چند قطعه عكس درباره وسایلی كه با نیروی جاذبه الكتریكی كار می كنند. 2- رایانه با امكانات لازم برای دسترسی به اینترنت. روش كار: 1- عكس هایی از قطار هیجان به دانش آموزان نشان بدهید و از آنها بخواهید پس از مشاهده ی دقیق عكس ها ، آنچه را كه به ذهنشان می رسد ، در قالب كلمات، عبارات ، جملات ،صداها و... ، به كلاس منعكس كنند. ممكن است جواب هایی كه می دهند به صورت زیر باشد: ‌‌‌‍ ‹ دلم ریخت › ‹ آسمان وزمین جابه جا شدند › ‹ مثل یك موشك › ‹ پر قدرت › ‹ بی وزنی › ترشح آدرنالین › ‹ لكه ی سیاه › ‹ بووم› ‹ پرواز › ‹ راندن › ‹ مثل یك آتش فشان › ‹ معلق بودن › زوزه كشیدن › ‹ جاذبه ی صفر › ‹ وای › ‹ چرخش 360 درجه › ‹ پیچ وتاب خوردن › ‹ تفنگ دولول › و ... 2- از دانش آموزان بخواهید كه توسط رایانه به وب سایت های زیر مراجعه كنند و درباره ی قطار هیجان ، طراحی ساختار، كیفیت عمل و چگونگی حركت آن مطالبی را جمع آوری كنند. با این كار، دانش آموزا ن درباره ی تاریخچه ، روش ساخت و طرز راندن قطار ها اطلاعاتی را به دست آورده و فیلم های ویدئوئی را مشاهده خواهند نمود.آنهارا برای جستجووجمع آوری اطلاعات بیشتر تشویق كنید: http:// travel.discovery.com/guides/video/coasters/speedvision.html http://dsc.discovery.com/convergence/coasters/timeline/timeline.html http://travel.discovery.com/ideas/themeparks/rollercoasters/buildacoaster.html 3- درپایان كار از دانش آموزان بخواهید مطالب گردآوری كرده ی خودشان را در قالب شعر ، داستان كوتاه ، مقاله ، داستان تخیلی یا خلاقیت های دیگر به شما ارائه نمایند. فعالیت های تكمیلی ( ادامه تدریس ) برای تكمیل درس در سه زمینه ی زیر تدریس را ادامه دهید : • مغناطیس در اطراف ما : از دانش آموزان بخواهید درباره ی نقش خاصیت مغناطیسی در ساخت وسایلی مانند : فلاپی دیسك ، قطب نما ، موتور الكتریكی ، تابلو مغناطیسی ، آهن ربای الكتریكی ، ترن مغناطیسی ، دزدگیر و تصویر برداری مغناطیسی ( MRI ) مطالبی را تهیه كنند. هر یك از دانش آموزان باید به كمك جزئیاتی كه به دست می آورد ، یك نمودار گویا برای موضوع خود تهیه كند. بهترین مكان برای شروع این فعالیت آدرس اینترنتی زیر است: http://www.howstuffworks.com • الكتریسیته در اطراف ما : عبارت های زیر را بر روی تابلو ی كلاس بنویسید: الكترونها ، الكتریسیته ، ولتاژ ، آمپر ، وات ، شدت جریان ، كنترل جاروبرقی ، بنیامین فرانكلین، الكترومغناطیس ، شفق قطبی ، مواد عایق ، مواد رسانا ، لاستیك ومس . سپس دانش آموزان را گروه بندی كنید و از آنها بخواهید این اصطلاحات را تعریف كنندو با استفاده از حداقل 10 مورد از این اصطلاحات ، یك بازی طراحی كنند( كارت بازی ، جدول متقاطع و... ) . در پایان گروه ها باید بازی هایشان را با یكدیگر جابه جا كنند و از تیم های دیگر را به بازی دعوت نمایند. • كاربرد الكتریسیته : درباره ی طرز كار بازوهای مصنوعی صحبت كنید و از دانش آموزان بخواهید درباره كمك رسانی وسایلی مانند ویلچر های برقی ، سمعك و ... به انسان های نیازمند توضیحاتی بدهند. ارزشیابی : بر اساس سه ملاك زیر دانش آموزان را به طور دقیق ارزشیابی كنید: • دانش آموزانی كه در كلاس شدید‌اً مشغول بحث بوده اند ، كلمات و عبارات زیادی جمع آوری كرده اند،تصاویر را به خوبی تفسیر می كنند،چندین وب سایت خوب معرفی كرده تجربیات جالبی دارند و یك كار ابتكاری ( مقاله ، بازی ، شعر و... ) ارائه نموده اند. • دانش آموزانی كه تاحدودی در بحث كلاسی شركت داشته اند، كلمات وعبارات محدودی جمع آوری كرده اند، تصاویركمی را تفسیركرده اندتعداد كمی وب سایت معرفی نموده اند و یك كار تقلیدی ارائه نموده اند . • دانش آموزانی كه در بحث كلاسی شركت نكرده اند ، كلمه وعبارت مناسبی پیدا نكرده اند و كارهای نامربوطی ارائه نموده اند. برگرفته ازmtmi.persianblog.ir

مهارت مشاهده در آموزش علوم تجربي

مقدمه يكي از ويژگي‌هاي بارز انسان «كنجكاوي» است كه از دوران كودكي تا پايان عمر، هموراه او را به «دانستن» و كشف حقايق و پرده‌برداري از مجهولات سوق مي‌دهد. اين نيروي دروني، فعاليت انسان را براي كسب «علم» و گريز از «جهل» افزايش مي‌دهد. انسان، براي كشف و شناخت اسرار جهان مادي، عمدتاً از ابزارهاي حسي خود استفاده مي‌كند. به همين دليل نقش «تجربه» در اين علم، بسيار اساسي و تكيه بر آن بسيار ضروري است. بهمين دليل است كه انسان براي توسعة شناخت جهان مادي، به ساخت دستگاههاي گوناگون، اقدام نموده است. درس علوم تجربي كه يكي از دروس اصلي دوره‌هاي ابتدايي و راهنمايي تحصيلي است و زير شاخه‌هاي آن در رشته‌هاي علوم تجربي و رياضي متوسطه استفاده مي‌شود به نوبة خود بايد بتواند: 1ـ به نيازهاي فطري دانش‌آموزان در زمينة شناخت محيط اطراف خود پاسخ دهد و به آنان در پي بردن به شگفتي‌هاي جهان خلقت كمك كند و معرفت آنان را نسبت به خالق جهان افزايش دهد. 2ـ آنها را با دانش و بينش مورد نياز زندگي حال و آينده آشنا سازد و باعث توسعة سواد علمي فناورانه (تكنولوژيك) در آنها شود. اهداف علوم تجربي را در مقاطع تحصيلي (ابتدايي، راهنمايي، متوسطه) مي‌توان در سه حيطة اصلي و اساسي (دانشي، مهارتي، نگرشي) در نظر گرفت كه سعي مي‌شود به (مهارت مشاهد )كه از اساسي‌ترين مهارت يادگيري است اشاره شود. .مهارت مشاهده انسان تا چيزي را مشاهده نكند كنجكاو نمي‌شود، برخي از مشاهده‌ها به طور اتفاقي ما را به تفكر وا مي‌دارند و بعضي ديگر حالت گذرا دارند" توانائيهاي مشاهده را مي‌توان آموخت و انها را مي‌توان راهنمايي كرد و آموزش داد كه مشاهدة هدف‌داري انجام دهند و درست مانند كارگاهي عمل كنند كه به دنبال نشانه‌ها و ردپاهاست تا بتواند جزئيات موضوع و حادثه را كشف كند بنابراين توانايي مشاهدة دقيق، اساسي‌ترين مهارت در فرآيند آموزيش علوم تجربي است. مشاهده فرآيندي است كه با بكار بستن حواس، به پديده‌هاي محيط اطراف خود با دقت توجه مي‌كنيم و سعي مي‌كنيم از جزئيات آنها بيشتر آگاه شويم. از ديدگاه اتخاذ تصميمات آموزشي و يا اداري، مشاهده فرآيند منظم نظارت و ثبت رفتار به منظور اخذ تصميمات آموزشي يا اداري و ديگر خدمات مربوط به فراگيري است. مهمترين نوع اعمالي كه نشان دهندة مشاهد‌ة عملي هستند عبارتند از: 1ـ استفاده از چند حس 2ـ توجه به جزئيات مربوط به جسم و محيط پيرامون آن 3ـ مشخص كردن شباهتها و تفاوتها 4ـ تشخيص رخ دادن وقايع 5ـ استفاده از وسايل كمكي حواس براي پي بردن به جزئيات در ابتداي اكثر فصلها و بخشهاي( يا هر واحد يادگيري )كتب مقاطع مختلف تخصيلي بخش ورودي با تصوير يا عكسي تحت عنوان، تصوير عنواني، واحد يادگيري طراحي شده است. در صورتي كه از فراگيران بخواهيم در مورد اين تصاوير يا عكس‌ها هر چه را مشاهده مي‌كنند، بصورت شفاهي يا كتبي بيان كنند، با نظرات و ايده‌هايي مواجه مي‌شويم كه به دليل تحربيات قبلي‌شان ممكن است با يكديگر متفاوت باشند. بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه پرورش مهارت مشاهده و تشكيل مفاهيم در ذهن " متناسب با آموزشها و تجربيات قبلي‌شان" با هم در ارتباط هستند و اين سبب مي‌شود كه فراگيران آگاهانه در جستجوي اطلاعاتي باشند كه بر دانش آنان مي‌افزايد. براي مثال: در ابتداي فصل (1) كتاب فيزيك سال اول دبيرستان (چاپ 85) عكسي (كورة خورشيدي) طراحي شده است، هنگاميكه از فراگيران سال اول دبيرستان پرسيده مي‌شود كه با مشاهدة دقيق اين عكس، نظرات خود را بيان كنيد. با جوابهاي زير مواجه مي‌شويم. ـ عكس يك ساختمان بزرگ و بلند است كه يك ساختمان كوچك ديگر مقابل آن قرار دارد. ـ عكس يك ساختمان بلند است كه پنجره‌هاي نماي بيروني آن شيشه‌اي است و عكس آسمان يا آب استخر مقابل آن در آن افتاده است. ـ عكس ساختماني است كه نماي بيروني آن آينه‌كاري شده است. ـ عكس ساختماني است نماي بيروني آن فرو رفته است و از آينه مقعر ساخته شده است. ـ و جوابهايي مشابه جوابهاي فوق اما درصد بسيار اندكي از آنها به جملة ابتداي فصل (انرژي و شما) و يا جملة زير عكس (آيا مي‌دانيد، چگونه مي‌توان انرژي تابشي خورشيد را مهار كرد؟) توجه مي‌كنند و با دقت در مفهوم اين جملات به پيش‌بيني اينكه چگونه مي‌توان انرژي نورخورشيد را مهار كرد و يا چگونه مي‌توان با استفاده از تعداد زيادي آينة مقعر نور خورشيد را در نقطه‌اي متمركز نمود. و از تبديل انرژي تابشي نورخورشيد به انرژي گرمايي يا ساير انرژيها بتوان در مصارف خانگي، صنعتي، مخابرات و… استفاده نمود. با دقت در جوابهاي ارائه شده (مهارت تفسير بعد از عمل مشاهده) توسط فراگيران مي‌توان پي برد: ـ مشاهدات اكثراً بصورت كلي و به جزئيات كمتر توجه شده است. ـ توانايي، انجام مهارتهاي تفسير، پيش‌بيني، فرضيه‌سازي و در نتيجه جمع‌بندي و ارائةنظر متناسب با تجربيات قبلي (آموزشهايي كه پيرامون كاربرد انرژي تابشي خورشيد در مقطع راهنمايي و ابتدايي) سب كرده‌اند، بصورت مناسب و منطقي انجام نشده است. در كتب علوم تجربي مقطع ابتدايي (بخصوص كتاب علوم تجربي پاية اول) بر آموزش مهارت مشاهده تأكيد فراوان شده است در ابتداي اين كتاب و متاب راهنماي تدريس معلم پايه اول علوم تجربي مقطع راهنمايي با ارائه و توضيح مفهوم مهارتهاي (مشاهده، طبقه‌بندي، اندازه‌گيري، برقراري ارتباط، تفسير كردن، پيش‌بيني، جمع‌آوري اطلاعات، فرضيه‌سازي، طراحي تحقيق و آزمايش كردن) سعي شده است به اهميت آموزش اين مهارتها، بصورت علمي و نهادينه كردن آنها در فراگيران توسط معلمان علوم تجربي تأكيد فراوان نمايد. انتظار مي‌رود كه با ارائة آموزشهاي صحيح و علمي مهارتهاي يادگيري و چگونگي بكارگيري و ارزشيابي آنها، براي معلماني كه در مقاطع مختلف تحصيلي بخصوص در پاية اول ابتدايي فعاليت دارند، بتوان فراگيراني تربيت نمود كه با نهادينه كردن اين مهارتها در آنها خود به تدريج به توليد مفهوم و يادگيري عميق‌تر دست يابند و زمينة دست‌يابي آنها به سواد علمي فناورانه و پيشرفت بيشتر در اهداف و آرمانهايي كه در پيش دارند، نائل شوند. منابع: 1ـ جزوه درسي روش تدريس علوم تجربي (نويسنده مقاله) 2ـ نگرشي نو بر آموزش علوم تجربي در دورة ابتدايي، تأليف وين‌هارلن، ترجمه شاهده سعيدي 3ـ پرورش مهارت مشاهده، نويسندگان كارول‌آ، كارت رايت، و جي فيليپ كارت رايت، ترجمه ولي‌ا… نعمتي

یک تجربه موفق آموزشی ویژه درس علوم تجربی راهنمایی

یکی از موارد مهمی که اغلب ما در کلاس‌هایمان با آان روبرو هستیم این است که دانش‌آموزان در درک سوال ها با مشکل مواجه هستند و صورت مسئله را خوب نمی فهمند و شاید یک دلیل آن ، تعداد بسیار کم نمونه سوال در کتاب باشد . از این جهت اگر بعضی مواقع مسئولیت طراحی سوال را به عهده ی آن ها بگذاریم ، شاید بهتر متوجه نکات مهم کتاب شوند و از طرفی توان پاسخ گویی آن ها به انواع سوال ها بیش‌تر شود. روشی که یکی از همکاران در کلاس اجرا کرده به شرح زیر است : 1) اعضای هر گروه موظف هستند تعدادی سوال از درس قبل با توجه به متن کتاب و شیوه‌ی طرح سوال معلم ، طراحی کرده در دفتر خود بنویسند ( بدون جواب ) و همه‌ی اعضا باید پاسخ این سوال ها را بدانند. 2) از اعضای یک گروه می خواهیم تا برای پاسخ دادن آماده شوند. 3) از گروه دیگری می خواهیم که سوال هایشان را از یک گروه بپرسند .( هر کدام از اعضای گروه حداقل یک سوال ) 4) تعیین درستی یا نادرستی پاسخ گروه مقابل بر عهده ی فرد سوال کننده است و او این کار را بر اساس آموخته های خود انجام می دهد و نباید به کتابش مراجعه کند. 5) اگر احساس کردیم سوال های اصلی و کلیدی اهداف درس توسط گروه پرسش گر مطرح نشده است می توانیم ما نیز از دانش‌آموزان گروه پاسخ دهنده سوال هایی بپرسیم تا هدف ما نیز تامین شود.( البته برای این کار عجله نمی کنیم و صبر می کنیم تا گروه‌های دیگر نیز به همین شیوه سوال های خود را مطرح کنند. 6) کیفیت پرسشهای مطرح شده را ارزیابی کرده و به صورت درجات خوب ، متوسط و ضعیف آن ها را ثبت می کنیم. 7) در پایان ، بهترین گروه پرسش گر و بهترین گروه پاسخ دهنده را معرفی کرده و آن ها را مورد تشویق قرار می دهیم . گاهی می توان از سرگروه ها خواست که به کمک معاون خود ، قبل از ورود معلم به کلاس از اعضای گروه خود بپرسند و نمره ی هر یک از آن‌ها را همراه با معدل گروه به معلم تحویل دهند. فواید این روش چیست ؟ * تمام گروه ها هر جلسه ، درس را با دقت می خوانند زیرا ممکن است یا پرسش گر باشند یا پاسخ دهنده * اگر ما در هر جلسه از دو گروه بپرسیم و دو گروه نیز از آنها درس بپرسند ، در هر جلسه از چهار گروه ارزیابی بعمل آورده ایم. * به علت ثبت معدل کل گروه ، تمام اعضای گروه سعی می کنند خوب درس بخوانند و دانش‌آموزان قوی توجه بیش تری به دانش آموزان ضعیف تر گروه خود دارند و سعی می‌کنند اشکالات آنها را رفع نمایند. ( تقویت روحیه همکاری ) * معلم فقط نظارت می کند و کل پرسش و پاسخ توسط دانش آموزان انجام می گیرد. * تشکیل خزانه سوال در هر گروه ارسالی از گروه علوم تجربی استان گیلان

مواد و و سایل لازم

• یک عدد نی
• یک بطری نوشابه
• یک بطری دهانه گشاد
• رنگ خوراکی
• دو قطعه پارچه
• خمیر مجسمه سازی

 روش آزمایش

مرحله اول:
یک سر نی را در دهانه بطری نوشابه که کاملا خشک است قرار دهید.
در حالی که نی را نگه داشته اید دهانه بطری را با خمیر مجسمه سازی کاملا مسدود کنید .
سه چهارم بطری دهانه گشاد را آب بریزید.
چند قطره رنگ خوراکی در آب داخل بطری دهانه گشاد بریزید تا محلول تیره رنگی به دست آید.
بطری را بر دهانه بطری دهانه گشاد طوری بر گردانید که انتهای آزاد نی حدود 3 سانتی متر درون محلول رنگی قرار گیرد .
یک تکه پارچه را با آب داغ خیس کرده و در بالای بطری وارونه شده قرار دهید.
مشاهده می شود که حبابهایی درون آب رنگی تشکیل می شود.
مرحله دوم:
یک قطعه پارچه خیس را به مدت 5 دقیقه در جایخی یخچال قرار دهید.
پارچه ای را که در مرحله اول بر ته بطری وارونه قرار دادید بردارید و این پارچه خیس وسرد را به جای آن قرار دهید.مشاهده می شود که آب رنگی داخل بطری دهانه گشاد از طریق نی وارد بطری وارونه می شود.

نتایج آزمایش

در مرحله اول با قرار دادن پارچه گرم دمای هوای درون بطری در اثر گرمای پارچه افزایش می یابد و هوا منبسط می شود. سپس به صورت حبابهای هوا وارد محلول می شود .
در مرحله دوم وقتی پارچه خیس و سرد را بر ته بطری وارونه قرار می دهید سرمای پارچه دمای هوای درون بطری را کاهش می دهد و آن را سرد می کند. وقتی هوای درون بطری سرد و سپس منقبض می شود فشار آن کاهش می یابد و کمتر از فشار هوای وارد بر سطح مایع در بطری دهانه گشاد می شود. این اختلاف فشار مایع رنگی درون بطری را به درون نی می فرستد و از آنجا مایع رنگی به درون بطری فوران می کند.

---

اندازه گیری آزمایش فشار آب

دو لوله شیشه ای یا پلاستیکی شفاف را با یک لوله لاستیکی کوتاه بهم متصل کنید . لوله های شیشه ای را مطابق شکل به پایه ای بسته و یا با استفاده از نوار چسب آنها را به قطعه ای چوب متصل نمایید . مقداری آب را با چند قطره جوهر رنگی کنید و داخل لوله ها بریزید به طوری که تا نیمی از لوله ها را دز بر گیرد . دهانه قیفی را نیز با یک لاستیک نازک ( مثل لاستیک بادکنک ) که به شکل دایره بریده اید بپوشانید . لاستیک را کاملاً بکشید و سفت و محکم با نخ یا با کش ببندید . این قیف را بوسیله یک شیلنگ بلند به یکی از لوله های شیشه ای وصل نمایید .
حالا با این وسیله سنجش یا فشار سنج می توانید فشار آب را اندازه بگیرید . سطلی را از آب پر کنید و وسیله ای را که ساخته اید آزمایش کنید . قیف را ابتدا در سطح آب و سپس در وسط و بعد در ته ظرف ببرید .

 مشاهده خواهید کرد :

بتدریج که قیف پایین می رود آب رنگین در لوله شیشه ای متصل به شیلنگ قیف پایین می رود و در لوله دیگر بالا می آید .

توضیح :

فشار آب بر لاستیک نازک سطح قیف نیرو وارد می کند . این نیرو به آب رنگین منتقل شده آن را حرکت می دهد . با این فشار سنجی که شما ساخته اید فشار آب در نزدیکی سطح با عمق آن مقایسه می شود . این مقایسه را برای هر ظرفی مانند پاکت شیر و قوطی کمپوت می توانید انجام دهید . همینطور آزمایش را با سایر مایعات خانگی همچون آب میوه ، الکل ، روغن مایع و شیر تکرار کنید . 

 

آزمایش شیطانک آبی

 در یک شیشه شربت کوچک یا لوله آزمایش تا نیمه آب بریزید . همینطور در ظرف شیشه ای بلند و دهان گشادی آب بریزید . با انگشت خود دهانه شیشه کوچک را بگیرید و آن را به طور وارونه داخل آب ظرف بزرگ فرو برید و انگشت خود را بردارید . اگر شیشه در سطح آب شناور ماند ، کمی آب به آن اضافه کنید و اگر به ته ظرف فرو رفت ، کمی از آب آن را خالی کنید . وقتی شیشه کوچک طوری شناور ماند که نزدیک به فرو رفتن و غوطه ور شدن است ظرف بزرگ را تا نزدیک دهانه آن از آب پر کنید . دهانه ظرف را با لاستیک یک بادکنک بپوشانید . لاستیک را سفت بکشید و محکم ببندید .
حال کف دست خود را روی لاستیک شته و به طرف پایین فشار دهید و سپس بردارید .

 مشاهده خواهید کرد که : ابتدا شیشه به پایین شیرجه می رود . اما وقتی دست خود را برمی دارید دوباره به وضعیت شناور باز می گردد .

توضیح :

وقتی با دستتان به لاستیک غشار می دهید به هوای بالای ظرف نیرو وارد می کنید که آن را فشرده کرده و فضای کمتری را اشغال می کند . چون آب نمی تواند فشرده شود مقداری از آن وارد شیشه کوچک می شود . وقتی آب داخل این شیشه اضافه شد ، وزن آن بیشتر از وزن آبی که جا به جا می کند ، گردیده و فرو می رود .

 

 

آزمایش قایق صابونی

 

 از یک تکه صابون به عنوان سوخت قایق کوچک مقوایی استفاده کنید . یک شکاف در عقب قایق بوجود آورده و صابون را در آنجا قرار دهید . این قایق را روی سطح آب وان یا حوض بگذارید .
تا زمانی که صابون کشش سطحی تمام آب وان یا حوض را کاهش نداده است ، قایق به آرامی و کندی حرکت می کند .

 هدف: تحقيق تجربي عدم بستگي فشار مايعات به شكل ظرف

وسايل آزمايش: دستگاه پاسكال، اهرم دو رنگ، شيلنگ و در پوش، لوله هاي شيشه اي به اشكال مختلف، ماده قابل ارتجاع، ميله پيچ دار، مهره عاج دار، شاخص ارتفاع مايع با پيچ، آب و الكل، پيپت، بشر.

تئوري آزمايش:
فشار در داخل مايع به سمت گيري فشارسنج بستگي ندارد به عبارت ديگر در داخل يك مايع ساكن:

1-  فشار مؤثر ير يك سطح داخل مايع به سمت گيري سطح واقع در مايع بستگي ندارد.
2-  فشار مايع در تمام نقاطي كه در عمق يكسان از سطح مايع قرار دارند، يكسان است.
3- هر چه به عمق بيشتري در مايع پيش مي رويم فشار بيشتر مي شود( فشار به عمق h از سطح مايع بستگي دارد.)اثر نيرو بر مايع با اثر نيرو بر يك جسم جامد تفاوت دارد. براي يك جامد محدوديتي براي راستاي نيرو وجود ندارد، ولي در يك مايع ساكن راستاي نيرو ي سطحي بايد عمود بر سطح باشد. فشار موثر بر يك شاره را به صورت بزرگي نيروي عمود بر سطح تعريف مي شود. P=rgh                             
چون چگالي مايع خيلي كم تغيير مي كند و براي آزمايشهايي كه انجام مي دهيم با اطمينان مي توانيم بگوييم چگالي مايع ثابت است.

روش آزمايش:
ابتدا دستگاه پاسكال را مطابق شكل زير طوري آماده مي كنيد كه صفحه پيكان دار آن مقابل شما باشد. ماده قابل ارتجاع را در به صورت كشيده در زير جاي لوله قرار دهيد و به كمك رينگ بر سطح خارجي جاي لوله محكم كنيد. نوك اهرم  دو رنگ را از طرف راست جاي لوله به زير جاي لوله هدايت كنيد به نحوي كه قسمت تيز كاردك بر روي جاي كاردك قرار گيرد. ميله پيچ دار آبكاري شده را به كمك پيچ عاج در سوراخ موجود بر صفحه تخت سياهه محكم كنيد. شاخص ارتفاع مايع را به كمك پيچ مربوطه به ميله پيچ دار متصل كنيد. داخل واشر جاي لوله را روغن كاري كنيد. يكي از لوله هاي شيشه اي را در جاي لوله قرار دهيد. شيلنگ را به لوله اوريودار دستگاه متصل كنيد، درپوش شيلنگ را محكم كنيد.
در داخل لوله شيشه اي تا ارتفاع دلخواه آب ريخته و نوك شاخص ارتفاع مايع را در كنار سطح آب قرار دهيد. با پيچاندن وزنه جابجا شونده را در طول پيچ آنقدر جابجا كنيد تا نوك قرمز رنگ اهرم در مقابل نوك پيكان دستگاه قرار بگيرد. بشر را زير شيلنگ بگيريد تا ارتفاع آب كمتر شود. درپوش را محكم كنيد. به نوك قرمز اهرم نگاه كنيد با كم شدن ارتفاع آب فشار كم شده است. در داخل لوله آنقدر آب بريزيد تا ارتفاع آب در مقابل نوك شاخص ارتفاع مايع قرار گيرد. توجه كنيد نوك اهرم به محل خود بازگشته است. مقدار آب داخل لوله را بيشتر كنيد.- شاخص چه فشاري را نشان مي دهد؟بدون آنكه محل شاخص را تغيير دهيد بشر را زير شيلنگ بگيريد و بعد از تخليه آب لوله ديگري را جايگزين كنيد و تا همان ارتفاع قبل آب را داخل آن بريزيد. چه مشاهده مي كنيد؟ همين كار را براي لوله هاي ديگر با اشكال مختلف تكرار كنيد و آنچه مشاهده مي كنيد بنويسيد.بعد از انجام آزمايش براي هر چهار تا لوله شيشيه اي آزمايش فوق را براي الكل كه چگالي آن با آب متفاوت است تكرار مي كنيد.آنچه مشاهده كرديد در ضمن مقايسه با زماني كه آزمايش را با آب انجام داديد مي نويسيم.

 

 

یادگیری نقش روش هاي تدريس فعال و کاربردي در فرايند آموزش

نقش روش هاي تدريس فعال و کاربردي در فرايند آموزش به عنوان کارآمدترين روش مديريت اثر بخش در کلاس مقدمه عصر کنوني را عصري مي دانند که هدف از آموزش و پرورش تنها انتقال ميراث فرهنگي و تجارب بشري به نسل جديد نيست.بلکه رسالت آموزش و پرورش را ايجاد تغييرات مطلوب در نگرش ها شناخت ها و در نهايت رفتار انسان ها مي داييد. در اين راستا معلم نقش بسيار مهم و اساسي را بر عهده دارد زيرا علاه بر نقش هدايتي حمايتي تقويتي سازمان دادن به فهاليت هاي يادگيري دانش آموزان و رشد هماهنگ ابهاد وجودي آنان نيز به عهده اوست. مهلم براي رسيدن به اهداف تعيين شده در فرايند آموزش دو مسير اصلي را در پيش رو دارد استفاده از روش هاي سنتي و غير فعال و يا استفاده از روش هاي تدريس فعال و کاربردي. علماي تعليم و تربيت پس از سال ها تحقيق و تجربه به اين نتيجه رسيده اند که موثرترين روش آموزش فعال کردن خود دانش آموز است که از طريق روش علمي بهتر ميسر مي گدد.يهني دانش آموز به کمک تفکر و قواي ذهني خود که در فطرت هر انساني نهفته است(مانند کنجکازي حدس مقايسه نتيجه گيري تصور تخيل و ...)مي تواند مشکلي را شناسايي و براي آن راه حل را به مرحله اجرا بگذارد و به نتيجه برسد. در اين نوشتار مختصر سعي بر اين است که نقش روش هاي تدريس فهال و کاربردي در فرايند آموزش در حد توان تبيين گردد.اميد است مورد قبول حق قرار گيرد. چون عنوان مقاله نقش روش هاي تدريس فعال و کاربردي در فرايند آموزش به عنوان کارامدترين روش اثربخشي در کلا است ابتدا تعريفي از روش "روش تدريس فعال"و "روش تدريس غير فعال "ارائه مي گردد تعريف روش روش در مقاسل واژه لاتيني متد به کار رفته است واژه متد در فرهنگ فارسي معين و فرهنگ انگليسي به فارسي آريان پور به روش شيوه راه طريق طرز و اسلوب معني شده است.به طور کلي راه انجام دادن هر کاري را روش گويند.روش تدريس نيز عبارب از راه منظم با قاعده و منطقي براي ارائه درس مي باشد. تعريف روش تدريس فعال روش تدريس فعال به روشي اطلاق مي شود که در آن دانش آموزان در جريان آموزش نقش فعالي به عهده دارند و معلم نقش راهنما و هدايت کننده را ايفا مي کند تعامل دوطرفه بين دانش آموزان و معلم وجود دارد. تعريف روش تدريس غير فعال روش تدريس غير فعال به روشي اطلاق مي شود که در آن معلم نقش اساسي بر عهده دارد و مطالب را غالبا به شيوه شفاهي بيان مي کند و معمولا متکلم وحده است و دانش آموزان شنونده مطالب مي باشند. تاريخچه روش هاي تدريس فعال با نگاهي به تاريخ تعليم و تربيت جهان مي بينيم در زماني که آموزش و پرورش هنوز شکل رسمي نيافته بود انسان ها فنون دانش و مهارت هاي لازم را به طور تجربي مي آموختند و شخصي به اسم معلم و شخص ديگري به اسم دانش آموز و مکاني به عنوان مدرسه يا کلاس درس وجود نداشت بلکه هر فردي که مطالب يا فنون بيشتري مي دانست به مثابه معلم و کسي که مي خواست چيزي ياد بگيرد دانش آموز بود.طبيعت هم به عنوان مدرسه يا کلاس درس قلمداد مي شد. در حقيقت روش تدريس فعال به کار گرفته مي شد.بنابراين مي توان گفت که قدمت به کارگيري روش هاي تدريس فعال به قدمت آموزش و پرورش غير رسمي مي رسد.درگذشته افرادي همچون سقراط ژان ژاک روسو جان ديوبي ژان پياژه و برونر اهميت روش هاي تدريس فعال را درک نموده از آن استفاده مي نمودند. روش هاي تدريس فعال از ديدگاه اسلام در روش آموزش اسلامي تکيه بر پرورش فکري و پرهيز از تقليد و تکرار مطالب بدون درک صحيح آنها مطرح مي باشد.چنانکه علي(ع)مي فرمايد ارزش درک و فهم مطالب به مراتب بهتر از تکرار و خواندن است.اگر اصول دين را که از مهم ترين مسائل آموزشي دين اسلام است بررسي کنيم مي بينيم اصول دين تقليدي نيست.اين بدان معني است که هر فرد بايد مسائل ديني را هم از طريق اجتهار و هم با استقلال فکري درک کند.استار شهيد مطهري در تاکيد اسلام بر پرورش فکري و پرهيز از تکرار مطالب بدون درک صحيح آنها اشاره مي کند علم افراد ممکن است دو گونه باشد دانسته هايي که فرد حفظ کرده است علم مسموع و دانسته هايي که حاصل تجربه و تحليل فکري است علم مطبوع.افرادي هستند که به نحوي تربيت يافته اند که آن نيروي مطبوعشان به حرکت در نيامده و پرورش نيافته است.اين افراد نسبت به آموخته هاي خود حکم ضبط صوت را دارند و از تجزيه و تحليل مطالب و حل مسائل عاجزند عالمي که فقط در پاي منبر نشسته و سالها مطالبي را گوش کرده است و عالمي که خود به جستجوي اطلاعات و مطالب پرداخته و مسائل را تجزيه و تحليل کرده و ورزيده شده است.عالم واقعي همين شخص است. مرحوم علامه محمد تقي جعفري تعقل در تربيت اسلامي را فوق العاده با اهميت تلقي کرده آن را به سه ماده اساسي تحليل نموده است ماده اول تعقل که بايد تقويت شود عبارت است از تفکر هدف دار با انطباق قوانيني که صحت آنها اثبات شده است.اين ماده در قرآن مجيد با عبارات گوناگون مؤکدا مورد تذکر قرار گرفته است.با کلمه تفکر در 16آيه با کلمه عقل در 49آيه با کلمه لب به معناي عقل ناب و تعقل عميق در 16آيه با کلمه فقه در 15 آيه... ماده دوم عبارت است از موضوعات و قضايايي که بايد ذهن نونهالان و ميانسالان و حتي کهنسالان با اختلاف در کميت و کيفيت آنها بر حسب مقاطع عمر درباره آنها تعقل کند. ماده سوم تصفيه و تثبيت آن قوانيني که فعاليت عقلاني بايد بر طبق آنها به جريان بيفتد. بنابراين در اسلام روي تعقل و تفکر در امور بسيار تأکيد شده است و ساعتي تفکر بالاتر از هفتاد سال عبادت به شمار رفته است. اسلام بر پرورش فکري و فعال بودن دانش آموز در جريان يادگيري تأکيد فراوان دارد. ((...به هر حال فکر نمي کنم اين مسئله جاي ترديد داشته باشد که در آموزش و پرورش هدف بايد رشد فکري دادن به متعلم و به جامعه باشد تعليم دهنده و مربي هر که هست معلم است خطيب است واعظ است ...بايد کوشش کند که (به شخص)رشد فکري يعني قوه قدرت تجزيه و تحليل بدهد نه اينکه تمام همتش اين باشد که بياموزند ،فرا گيرند ،حفظ کنند ،در اين صورت (حاصل کار او )چيزي نخواهد شد. ضرورت به کارگيري روش هاي تدريس فعال چهار اصل پيشنهاري کميسيون بين المللي تعليم و تربيت کمينيون بين المللي آموزش و پرورش در طول زندگي به چهار ستون استوار است يادگيري براي دانستن ياگيري براي انجام دادن يادگيري براي باهم زيستن و يادگيري براي زيستن. يادگيري براي دانستن يعني ياد گرفتن روش يادگيري و استفاده از فرصتهايي که آموزش و پرورش در طول زندگي فراهم مي آورد اين فرصت ها نه يکبار بلکه بارها و بارها بايد فراهم آيد. يادگيري براي انجام دادن يعني دانش آموزان در حين تحصيل اين فرصت را به دست آورند که توانايي ها ي خود را از طريق تلاش و درگير شدن با تجربه هاي علمي و انجام دادن فعاليت هاي اجتماعي گسترش دهند. يادگيري براي با هم زيستن به دنبال تحقق هدف هايي است که انسان ها همديگر را بهتر درک کنند با تفاهم حق شناسي و همبستگي با هم زندگي کنند و در مقابله با مشکلات و بحرانها به طور دسته جمعي مشارکت همکاري و همدردي داشته و غمخوار يکديگر باشند و حرمت کرامت و عطوفت انساني را پاس دارد يادگيري براي زيستن يعني شخصيت هر فردي انچنان رشد کند که بتواند خود را هدايت کند تصميم بگيرد و داوري درست انجام دهد اين امر حاصل نمي شود مگر اينکه قواي ذهني قدرت استدلال حسن زيبايي شناسي استعدادهاي جسماني تقویت شود.

 

  آموزش علوم همراه با فعاليت هاي عملي

شايد تا چند سال پيش، آموزش علوم نيز مانند ساير دروس به شنيدن توضيحات معلم، ديدن تصاوير كتاب درسي و حفظ مطالب آن محدود مي گشت، اما امروزه با مطرح شدن مفاهيمي مانند يادگيري مادام العمر، فراشناخت (يادگرفتن يادگيري) و مهارت هاي درس علوم، اين آموزش دچار تحولات و تغييرات عظيمي گشته است. امروزه تاكيد كتاب هاي علوم ما، بر مشاهده (استفاده از حواس مختلف)، تجزيه تحليل، فرضيه سازي، جمع آوري اطلاعات، پيش بيني، نتيجه گيري و مهارتهاي پژوهشي ديگر مي باشد.

  تعليم و تربيت با مطرح نمودن نظرياتي چون شناخت گرايي و ساختن گرايي در پي آنند كه توجه معلمان را به اين نكته جلب نمايند كه براي عميق تر شدن، تداوم داشتن و سريع تر شدن يادگيري بايد متعلمان را به انجام تجربيات دست اول وادار نمود.

 اين فعاليتهاي عملي، ضمن لذت بخش تر شدن آموزش، دانش آموزان را در كسب مهارت هاي مورد نياز در برنامه درسي ياري خواهد داد. هر چه معلمان با انواع گوناگون فعاليت ها در دروس مربوطه آشنا باشند، توانايي ايشان در طراحي تدريس‏هاي ثمربخش بيشتر خواهد بود. در اينجا با تعدادي از فعاليت هاي عملي در درس علوم آشنا خواهيد شد:

1- در درس تغذيه ابتدا از بچه ها بپرسيد كه چه چيزهايي امروز خورده اند. پاسخ ها را ليست كنيد و به كمك بچه ها طبقه‏بندي نماييد و آن ها را در 6 طبقه مواد غذايي جاي دهيد. مي توانيد هرم مواد غذايي را به كمك نوار چسب هاي تيره رنگ كف كلاس درست كنيد. در هر قسمت سبدي قرار دهيد با استفاده از مواد غذايي پلاستيكي يا تصاوير مجلات از بچه ها بخواهيد هر ماده غذايي را در سبد مخصوص به خود قرار دهند. در مرحله بعد هريك از دانش آموزان يكي از مواد غذايي سالم را انتخاب كند و درباره مواد مغذي (ويتامين يا مواد معدني يا پروتئين) آن ماده تحقيق كند و بگويد چه اثري روي بدن ما دارد. مثلا با انتخاب شير، به كلسيم آن توجه كند و تاثيرش را بر دندان ها نشان دهد. پس از تحقيقات، پوستري براي تبليغ آن ماده غذايي درست كند مثلا يك صورت خندان با دندان هاي سفيد را نشان دهد كه ليوان شيري در كنارش قرار دارد و با جمله اي بنويسد (كلسيم شير دندان ها را محكم مي كند. پس هرچه مي توانيد شير بخوريد)، پوسترها را در راهروي مدرسه آويزان كنيد.

 براي بچه هاي كلاس هاي پايين تر، تصاويري از انواع خوردني ها و غذاها از روزنامه ها بچينند و سه برگه كاغذ در اختيار هر دانش آموز قرار دهيد تا با چسباندن تصاوير مناسب، سه وعده غذايي صبحانه، ناهار و شام را روي سه برگه كاغذ نشان دهد. كارهاي بچه ها را به نمايش بگذاريد و درباره آنها بحث كنيد.

 2- مشاهده كرم هاي خاكي، اطلاعات زيادي در اختيار بچه ها قرار مي دهد. از بچه ها بخواهيد در زير سنگ ها، خاك يا برگ ها به جستجوي كرم هاي خاكي بپردازند و عكس العمل آنها را مشاهده و يادداشت كنيد. بچه ها خواهند فهميد كه كرم هاي خاكي از نور آفتاب گريزانند و به سرعت داخل خاك عقب نشيني مي كنند. (زيرا اشعه ماوراء بنفش براي آنها مضر است) ضمناً با خشك شدن بدن مرطوب كرم، ديگر نمي تواند تنفس كند.

 كرم هاي خاكي غذاي مورد علاقه خود را دارند. براي يافتن اين غذاها، چند كرم خاكي را در گلداني بيندازيد و روي آن را خاك بريزيد. محيط گلدان را همواره مرطوب و خنك نگه داريد. هر روز انواع متفاوتي از برگ ها را روي سطح گلدان قرار دهيد و در پايان روز چك كنيد كه چه مقدار از آن برگ ها خورده شده است. بدين ترتيب غذاي مورد علاقه كرم ها را پيدا كنيد.

 3- در فصل زمستان كه جمع آوري غذا براي پرندگان مشكل است از بچه ها بخواهيد مخلوط هاي خوردني تهيه كنند و در اختيار پرندگان قرار دهند. اين مخلوط ها را مي توان با دانه هاي چرب مثل بادام زميني غير شور، سبزيجات خرد شده، كشمش، و دانه هاي مخصوص پرندگان تهيه كرد. مواد را كاملا خرد كنيد و پس از مخلوط كردن حجم محكمي درست كنيد و سپس آنها را با نوارهاي مختلف از درختان آويزان كنيد.

 از بچه ها بخواهيد با مشاهده دقيق پرندگاني كه مي بينند اطلاعات زير را راجع به هر پرنده كامل كنند. رنگ بدن، بال، دم، سر، چشم ها، نوع خواندن، ابعاد پرنده، زمان يا فصل مشاهده پرنده.

 با مداومت در اينكار در طول سال، بچه ها اطلاعات زيادي راجع به پرنده ها خواهند آموخت مثلاً اينكه شكل جوجه بعضي از پرندگان با شكل والدينشان متفاوت است. گاهي شكل پرندگان نر و ماده با هم فرق مي كند و اينكه بعضي از پرندگان در فصل هاي مختلف تغيير رنگ مي دهند. براي كامل شدن اين فعاليت معلم مي تواند از پرندگان ديده شده عكس بگيرد و در اختيار كلاس قرار دهد.

 4- براي اينكه دانش آموزان به صورت عملي بفهمند كه چرا انسان هاي اوليه از ساير حيوانات متفاوت بودند، توجه آنها را به نقش انگشتان دست آدمي در پيشرفت انسان ها جلب نماييد، مثلاً از آنها بخواهيد مواد غذايي گوناگون را بدون استفاده از انگشت شست بخورند. به هر دانش آموز كيسه اي حاوي يك عدد سيب، يك تكه كيك داخل كيسه پلاستيكي (سر كيسه با نخ بسته شده باشد)، يك قطعه شيريني كه داخل كاغذ پيچيده شده و يك قاشق با يك ظرف ماست بدهيد. ابتدا همه‏ي كلاس در مورد انتخاب مشكل ترين بسته براي باز كردن و سخت ترين ماده براي خوردن بحث گروهي نمايند. سپس تك تك مواد غذايي را امتحان كرده و صحت پيشگويي بچه ها سنجيده گردد. دانش آموزان مي توانند از نوار چسب هايي براي بي حركت كردن شست هاي خود استفاده كنند يا يك دستكش كهنه بدست كنند.

 5-  در آموزش درس سلول ها، از دانش آموزان بخواهيد تصاوير كارتوني با موضوع سلول درست كنند. آنها بايد با هدف نشان دادن مراحل زندگي سلولي، داستان مصوري بنام (يك روز در زندگي موجود زنده) بسازند و در هر صحنه از داستان، مكالمات اجزاء سلول، جزئيات كار، حركت، تقسيم پذيري و تغذيه اين موجود زنده را آشكار نمايند. دانش آموزان مي‏توانند پس از رسم تصاوير با استفاده از مواد مختلف مثل ماژيك، مداد شمعي، دستمال كاغذي، ني و انواع مهره ها به برجسته‏سازي بخش هاي مختلف بپردازند و نمايي 2 يا 3 بعدي از كار خود ارائه دهند.

 6- در فصل زمستان، هنگام تدريس رشد و نمو در گياهان، يك باغچه سبزيجات كاغذي درست كنيد. بدين منظور مي توانيد صفحه هاي بزرگ كاغذ قهوه اي رنگ را به شكل بادبزني تا بزنيد و رديف هاي باغچه (كرت) را درست كرده و لبه هاي كاغذ را بهم متصل نماييد. اين باغچه خالي، آغازي براي درس رشد و نمو در گياهان است. ابتدا در كل كلاس در مورد اينكه چه گياهان و سبزيجاتي را در باغچه تان رشد دهيد بحث كنيد. نام سبزيجات انتخاب شده را در هر رديف بنويسيد تا بچه ها كار خود را شروع كنند. آنها بايد تصاوير سبزيجات مربوطه را پيدا كرده و در باغچه بچسبانند و اطلاعاتي راجع به آنها جمع آوري نمايند.

 7- در درس دستگاه گوارش، از دانش آموزان بخواهيد تصاويري از بدن انسان در اندازه واقعي بكشند. آنها مي توانند روي كاغذ يا مقوا دراز كشيده و دور تا دور بدن خود را خط بكشند. سپس با استفاده از مواد مختلف مانند بادكنك، پاكت، طناب، لوله و نخ قسمت هاي مختلف دستگاه گوارش را نمايش بدهند. پس ازاينكه بچه ها اعضاي داخلي بدن را مرتب كردند از آنها بخواهيد تا درباره عمل منحصر به فرد هر عضو تحقيق كرده و نتايج را بصورت داستان گوارش از زبان يك غذاي فرضي بيان كنند. دانش آموزان با استفاده از جزييات علمي، به حركت خود  در لوله گوارشي شامل دهان، گلو، مري، معده، روده كوچك و بزرگ و اندام دفع ادامه مي دهند. آنها مي تواننددر داستان خود به تغيير اندازه، ظاهر و شكل غذا در هر قسمت دستگاه گوارش اشاره مي كنند. اين فعاليت از انواع مختلف يادگيري پشتيباني مي كند و به احياء روش علمي كمك مي‏نمايد.

 8- بعد از تدريس درس فصل ها، دانش آموزان را به 4 گروه تقسيم كنيد. به هر گروه صفحه مقوايي بزرگي دهيد و نام فصلي را بالاي آن بنويسيد. افراد هر گروه با هم درباره همه فعاليت هاي مربوط به آن فصل و نوع لباس متناسب با فصل فكر مي كنند. سپس مجلات قديمي را در اختيار بچه ها قرار داده تا تصاويري متناسب با آن فصل انتخاب كرده و بچينند. تصاوير روي صفحه مقوايي چسبانده شده و كلماتي نيز متناسب با فصل روي مقوا نوشته مي شود و يا بچه ها تصاويري مربوط به آن فصل نقاشي مي كنند. در پايان پوسترهاي فصل ها كنار هم چسبانده مي شود. بچه ها با مشاهده آنها چيزهاي زيادي راجع به فصل ها خواهند آموخت.

 مولف: منصوره فروزان

 

 

از تجربه‏هاي سبز آموزگاران جهان ياد بگيريم

70راه براي آموزش اثر‏بخش در 3 هفته‏ي اول سال تحصيلي

اشاره

شروع هميشه سخت و البته مهم است. شايد تفاوتي هم نداشته باشد که مديريت کلاسي پرجمعيت يا چند نفره را به عهده بگيريم. در واقع مقر فرماندهي شايد چندان مهم نباشد، تسلط بر اوضاع به‏ويژه در نقطه‏ي شروع مهم است. بررسي‏هاي پژوهشگران نشان مي‏دهد که تدريس، کنترل کلاس و برقراري ارتباط مناسب با دانش‏آموزان در سه هفته‏ي نخست شروع سال تحصيلي، سخت‏تر و مهم‏تر از هر زمان ديگري است. اين شرايط در دوره‏ي ابتدايي به مراتب سخت‏تر وپيچيده‏تر است؛ چرا که دانش‏آموزان بخشي از آموخته‏هاي سال گذشته را هم فراموش کرده‏اند و همين موضوع، در هفته‏ي نخست شروع سال تحصيلي جديد، وارد شدن به فضاي آموزش را به مراتب سخت‏تر مي‏کند. اما براي شکستن اين فضا، مرکز آموزش و تدريس دانشگاه لينکولن نبراسکاي شمالي، با بهره‏گيري از تجربه‏هاي معلمان آن ديار، 101 راه کليدي را براي شروع آموزشي موفق در سه هفته‏ي نخست شروع سال تحصيلي پيشنهاد مي‏کند. با بعضي از اين نکات آشنا مي‏شويم. البته پژوهشگران اين دانشگاه معتقدند، اجراي موفق اين راه‏ها، به شش پيش شرط اساسي زير نياز دارد.

*‏همکاري مناسب دانش‏آموزان براي ورود به فضاي درس و مدرسه پس از گذر از فضاي طولاني مدت تابستان و ورود به فضاي جديد؛

*آگاهي دانش‏آموزان به ضرورت فراگيري مفاهيم درسي در ساعت‏هاي حضور در کلاس درس؛

*ادبيات کلامي آموزگار؛

*حمايت از دانش‏آموزان سال‏هاي نخست هر دوره‏ي تحصيلي به‏ويژه ابتدايي، براي ورود به فضاي آموزش؛

*تشويق دانش‏آموزان براي درگير شدن با فضاي آموزش و پرورش؛

*ايجاد فضاي مشارکت و هم‏ياري در کلاس؛

 و اما 70 راه

1. در اولين روز شروع سال تحصيلي، فضاي کلاس را با آشنايي دانش‏آموزان با يکديگر و سپس بازي و سرگرمي شروع کنيم.

2. بازي‏هايي را انتخاب کنيم که همه‏ي بچه‏ها در آن‏ها مشارکت داشته باشند.

3. بازي‏هاي پايه‏هاي دوم و سوم ابتدايي را با هدف ياد‏آوري مفاهيم درسي سال گذشته انتخاب کنيم.

4. از وسايل کمک‏آموزشي مانند کارت‏هاي بازي و يا هر وسيله‏ي کمک آموزشي که کاربرد بازي هم داشته باشد، استفاده کنيم.

5. خودمان را کامل معرفي کنيم و کمي هم درباره‏ي خانواده‏مان براي آن‏ها صحبت کنيم. مثلا" اين که چند فرزند دارم و سن آن‏ها چه‏قدر است.

6. تلاش کنيم با گفتار ساده و صميمي به بچه‏ها نزديک شويم.

 7. با مطرح کردن موضوعي که احساس مي‏کنيم به آن علاقه دارند، ذهنشان را درگير کنيم تا زودتر وارد فضاي درس و مدرسه شوند.

8. در مقابل پاسخ‏هاي آن‏ها جبهه نگيريم و بگذاريم راحت اظهار‏نظر کنند؛ حتي اگر اظهار‏نظرشان درست به نظر نيايد.

9. سعي کنيم در اين پرسش و پاسخ‏ها، خجالت و کم‏رويي احتمالي‏شان برطرف شود.

 10. دانش‏آموزان کم‏حرف و ساکت را با پرسيدن سؤال، وارد بحث کنيم.

11. تشويق کليد موفقيت است. براي هر حرکت مثبت، آن‏ها را تشويق کنيم.

12. با انجام فعاليت‏هاي عملي آموزش را شروع کنيم.

 13. برنامه‏ها يا فعاليت‏هاي مشارکتي، بيش از فعاليت‏هاي فردي اثر‏بخش هستند.بهتر است برنامه‏هاي درسي يا هر فعاليت ديگري را به صورت گروهي برنامه‏ريزي کنيم.

14. هرچه زودتر با شرايط تحصيلي و سطح فراگيري دانش‏آموزان آشنا شويم؛ سريع‏تر مي‏توانيم الگوي آموزشي-پرورشي را انتخاب کنيم.

15. ويژگي‏هاي فردي دانش‏آموزان را بشناسيم.

 16. نحوه‏ي برقراري ارتباط رواني و کلامي با دانش‏آموزان را شناسايي کنيم.

17.زمان‏بندي را به دانش‏آموزان بياموزيم.

18. آشنايي با کتاب‏خانه‏ي مدرسه، نخستين و مهم‏ترين گام براي آشنا کردن دانش‏آموزان با کتاب و کتاب‏خواني است.

19. آن‏ها را با منابع معتبر علمي مانند دايره‏المعارف‏ها آشنا کنيم.

20. اينترنت و رايانه و طرز استفاده‏ي صحيح از آن‏ها را به تدريج و با برنامه‏ريزي به دانش‏آموزان بياموزيم؛ حتي اگر اين آموزش به‏صورت تئوري باشد.

21. آن‏چه را از آن‏ها مي‏خواهيم؛ به دقت برايشان شرح دهيم؛ انضباط در کلاس، نظم در انجام تکاليف، حضور مستامر و...

 22. شيوه‏ي برگزاري آزمون‏ها، چه کلاسي و چه آزمون‏هاي ترم را برايشان توضيح بدهيم.

23. هر چند ديگر مثل گذشته، نمره تنها ملاک سنجش دانش‏آموزان نيست، اما در اين‏باره هم با آن‏ها صحبت کنيم. اين‏که چه سهمي از تلاش آن‏ها با استفاده از عبارت‏هاي گوناگون و چه سهمي از طريق نمره ارزش‏گذاري مي‏شود؟

24. منعطف باشيم؛ با وجودي که بايد به اصول و مقررات تعيين شده پاي‏بند باشيم تا دانش‏آموزان هم به تعهداتشان به خوبي عمل کنند، اما در بعضي شرايط بايد انعطاف‏پذير باشيم.

 25. در کلاس‏هاي پرجمعيت خود دانش‏آموزان و عملکرد آن‏ها بسيار مؤثر است. بنابراين تا حد امکان زمينه را براي فعاليت تک‏تک آن‏ها فراهم کنيم.

26. قبل از برگزاري آزمون‏ها، چه کلاسي و چه امتحانات ترم، با ارائه‏ي نمونه سؤال، آن‏ها را با فضاي امتحان و نحوه‏ي برگزاري و نوع سؤال‏ها آشنا کنيم.

27. در اولين آزمون‏ها، برگه‏ها را همراه خود دانش‏آموزان تصحيح کنيم تا ترس از امتحان برطرف شود.

 28. تفاوت بين همکاري و يا انجام تکاليف به جاي دوستان و هم‏کلاسي‏ها را براي آن‏ها شرح بدهيم.

29. با وضيعت تحصيلي و خانوادگي دانش‏آموزان آشنا شويم.

30. بعضي از بچه‏ها براي همراهي با والدين، بخشي از وظايف آن‏ها مثل نگه‏داري از خواهر‏ها و برادرهاي کوچک‏تر را به عهده مي‏گيرند. درباره‏ي اين مسائل آگاه باشيم و از اين نظر هم وضيعت بچه‏ها را بررسي کنيم.

 31. بخش مهمي از موفقيت‏ فرايند آموزش و پرورش، به تمرکز دانش‏آموزان روي فعاليت‏هاي فردي بستگي دارد. تلاش کنيم تا دانش‏آموزان با برنامه‏ريزي به فعاليت‏هاي فردي بپردازند.

32. کلاس درس را با نشاط آغاز کنيم. خواندن يک سرود دسته‏جمعي، چند حرکت ساده‏ي تردستي در کلاس و کارهاي ديگري از اين دست، باعث ايجاد نشاط در دانش‏آموزان مي‏شود.

33. کلاس درس را سروقت آغاز کنيم تا در عمل بچه‏ها را به نظم عادت دهيم.

 34. نظم کلاس را حين تدريس حفظ کنيم. اين نکته به‏ويژه درباره‏ي کلاس‏هاي پرجمعيت بسيار مهم است.

35. هر روز در پايان تدريس، چند پرسش شفاهي مطرح کنيم تا به اين ترتيب ارزيابي بهتري از ميزان فراگيري دانش آموزان داشته باشیم.

36  .براي شروع تدريس، از تصوير، طرح، معما، چند پرسش خاص و يا هر شيوه‏ي ديگري که ذهن بچه‏ها را درگير مي‏کند، استفاده کنيم (توفان ذهن براي فراگيري بهتر مفاهيم).

37. پيش از شروع مبحث جديد، پرسش‏هاي دانش‏آموزان از مبحث قبلي را روي تخته‏سياه بنويسيم و بکوشيم با مشارکت بچه‏ها، پاسخ و پرسش‏ها را بيابيم.

38. تا پيش از رفع اشکالات دانش‏آموزان، مبحث جديدي را آغاز نکنيم.

 39. هر جلسه از بچه‏ها بخواهيم درس جلسه‏ي آينده را مطالعه کنند و نکاتي را که به نظرشان مبهم مي‏رسد، روي برگه‏اي بنويسند و به شما بدهند. با اين کار، هم شما با نکات مورد توجه بچه‏ها اشنا مي‏شويد و هم بچه‏ها به مطالعه‏ي مباحث درسي پيش از تدريس، عادت مي‏کنند.

40. از بچه‏ها بخواهيم هر جلسه يک خبر مهم از روزنامه يا مجله‏ي ويژه‏ي سنشان را بنويسند و همراه خود سر کلاس بياورند. روي خبر مورد نظر بحث کنيم و هر جلسه را به بحث روي يکي از موضوع‏ها اختصاص دهيم.

 41. از دانش‏آموزان بخواهيم برنامه‏ها و آرزوهاي خود را روي برگه‏اي بنويسند و يک کپي از آن را پيش خودشان نگه دارند و اصل برگه را به شما بدهند. به اين ترتيب، شما از اهداف آن‏ها آگاه مي‏شويد و آن‏ها هم اهدافشان را از ياد نمي‏برند.

42. با اجراي برنامه‏هايي مثل برگزاري جلسه‏ي بحث و گفت‏و گو ارائه‏ي مباحث درسي در کلاس و... آن‏ها را براي حضور در جمع آماده کنيم.

43. برنامه‏هاي پرورشي مانند بازديد‏ها، برنامه‏هاي فرهنگي و... را از همان روزهاي نخست شروع سال تحصيلي آغاز کنيم.

 44. اجراي برنامه‏هاي ورزشي از ديگر نيازهاي دانش‏آموزان هستند. برگزاري بازي‏ها و برنامه‏هاي ورزشي آن‏ها را از نظرجسمي و رواني آماده مي‏کند.

45. درباره‏ي فلسفه و هدف آموزش و پرورش با بچه‏ها صحبت کنيم تا همکاري و همراهي بيشتري با ما داشته باشند.

46. راه‏هاي جايگزين را به آن‏ها بياموزيم.

 47. با همکاري دانش‏آموزان در فضاي کلاس، تغييراتي ايجاد کنيم تا فضا براي آن‏ها دوست‏داشتني‏تر شود.

48. آموزگار دموکراتي باشيم. هر چند رعايت نظم ضروري است، اما در پايه‏ي ابتدايي بايد کمي آزادانه‏تر عمل کرد.

49. پژوهش و تحقيق و شيوه‏ي آن را به دانش‏آموزان سوم ابتدايي به بعد بياموزيم و کمک کنيم تا براي پژوهش‏هايشان از منابع تحقيقاتي استفاده کنند.اين کار از شروع سال تحصيلي جديد، براي بچه‏ها به عادت تبديل مي‏شود.

 50. براي فراگيري (آموزش) مفاهيم درسي هيجان ايجاد کنيم. براي اين کار کافي است در کنار تدريس، همان مفهوم درسي، فعاليت علمي، بازديد يا يک کار آزمايشگاهي ترتيب دهيم.

51. شماره تلفن محل کار والدين دانش‏آموزان را داشته باشيم.

52. دليل غيبت‏هاي آن‏ها را جويا شويم.برخي از غيبت‏ها به‏ويژه در نخستين روزهاي شروع سال تحصيلي، ممکن است به دليل ترس از مدرسه باشد.

 53. تشويق نيازي انکارناپذير براي پيشرفت تحصيلي است. اين تشويق مي‏تواند زباني، با اهداي جايزه و يا هر شکل ديگري باشد. روزهاي نخست شروع سال تحصيلي نياز دانش‏آموزان بيش‏تر از هر زمان ديگري است.

54. دانش‏آموزان بايد واکنش‏هاي مثبت و منفي ما را ببينند.اما اين واکنش‏ها، به‏ويژه واکنش‏هاي منفي، بايد تنها با تغيير لحن کلام يا چهره، بدون هر گونه توهين صورت گيرد. در روزهاي نخست سال تحصيلي، بچه‏ها بيش از هر زمان ديگري نسبت به رفتار آموزگار حساس هستند.

55. با گروه‏بندي دانش‏آموزان، فعاليت‏هاي آن‏ها را منسجم کنيم.

 56. به دانش‏آموزاني که از نظر درسي ضعيف‏اند، مسؤوليت‏هاي آموزشي محول کنيم.

57. به دانش‏آموزان فرصت بدهيم تا در همين روزهاي نخست سال تحصيلي، مهارت‏هايشان را نشان بدهند. براي اين کار به آن‏ها فرصت فعاليت بدهيم.

58. با والدين جلسات خصوصي برگزار کنيم. تأثير اين جلسات بيش از جلسه‏هاي چندين نفره‏ي اوليا و مربيان است.

 59. از همين روزهاي نخست شروع سال تحصيلي، بچه‏ها را به نوشتن عادت بدهيم. براي اين کار از آن‏ها بخواهيم هر روز حداکثر در دو تا سه خط، درباره‏ي موضوعي که دوست دارند، مطلبي بنويسند.

60. مجله‏ يا کتابي مناسب با سن دانش‏آموزان انتخاب کنيم و با قسمت‏بندي ان، هر روز بخشي از آن را همراه دانش‏آموزان در کلاس بخوانيم. اين کار مهارت خواندن را در آن‏ها تقويت مي‏کند و باعث آشنا شدن با لغت‏هاي جديد مي‏شود.

61. بازي‏هاي فکري به‏ويژه آن‏هايي که به صورت پرسش و پاسخ هستند، شروع خوبي براي تقويت حافظه‏ي دانش‏آموزان محسوب مي‏شوند.

 62. از بچه‏ها بخواهيم هر کدام عکسي از خودشان بياورند. عکس‏ها را روي مقوا بچسبانيم و مشخصات مختصري از بچه‏ها را زير آن‏ها بنويسيم. اين تابلو را در کلاس نصب کنيم تا دانش‏آموزان با يکديگر بيش‏تر آشنا شوند.

63. گروه‏ها، اعم از کار گروه‏ها و يا گروه‏هاي ورزشي و... مي‏توانند براي خود سر گروه انتخاب و کارت عضويت صادر کنند. اين کار فعاليت آن‏ها را منسجم‏تر و ارتباط آن‏ها را بيش‏تر مي‏کند. به‏عنوان آموزگار، به اين برنامه‏ريزي‏ها هويت ببخشيم و آن‏ها را هدايت کنيم.

64. در صورت نياز به تکميل آموزش برخي مفاهيم، مي‏توانيم سرعت آموزش را کند کنيم.

 65. تکليف شب، مکمل آموزش‏هاي مدرسه است، به‏شرطي که ميزان آن‏ به حدي باشد که مانع از تفريح و بازي بچه‏ها نشود.

66. از بچه‏ها بخواهيم دفترچه‏اي تهيه کنند. در هر صفحه، کارهايي را که دوست دارند در طول يک روز انجام بدهند بنويسند و روبه‏روي آن‏هايي که انجام داده‏اند، علامت بزنند. اين کار زمان‏بندي را به آن‏ها مي‏آموزد.

67. هر روز از يک دانش‏آموز بخواهيم پيش از شروع کلاس يا در پايان ساعت کلاس، داستان کوتاهي را تعريف کند. اين کار کم‏رويي روزهاي اول مدرسه را برطرف مي‏کند.

 68. خلاصه‏نويسي، يکي ديگر از برنامه‏هايي است که مي‏تواند در همين روزهاي شروع سال تحصيلي، بچه‏ها را با نوشتن و کوتاه نوشتن آشنا کند. براي اين کار در پايان هر جلسه و يا هر يک جلسه در ميان، از بچه‏ها بخواهيم چند خط درباره‏ي مطالبي که ياد گرفته‏اند، بنويسند.

69. هنگام تدريس درس‏هايي مثل رياضيات يا علوم به بچه‏ها اجازه بدهيم راه‏حل‏هاي مختلف، حتي راه‏حل‏هاي اشتباهشان را با جرئت بگويند. پس از آن، همراه همه‏ي بچه‏ها، روي راه مورد نظر بحث کنيم.

70. اگر دانش‏آموزان در پايه‏ي قبل نيز در همين مدرسه بوده‏اند، با آموزگار سال گذشته‏ي آن‏ها گفت‏و گويي داشته باشيم تا از هر نظر بهتر و زودتر با شرايط آن‏ها آشنا شويم.

 

‏